ضمیرهای نامعین در آلمانی

با Indefinitpronomen، یعنی ضمیرهای نامعین، درباره‌ی افراد یا چیزهایی حرف می‌زنیم که دقیقاً مشخص نیستند یا نامشان مهم نیست. این درس نشان می‌دهد چگونه «کسی»، «هیچ‌کس»، «چیزی»، «همه‌چیز» و «هرکس» را بیان کنید و شکل مناسب هر ضمیر را انتخاب کنید.

ضمیر نامعین چه کاری انجام می‌دهد؟

ضمیر نامعین جای نام یک فرد یا چیز را می‌گیرد، بدون اینکه هویت آن را دقیق مشخص کند. jemand یعنی «کسی»، niemand یعنی «هیچ‌کس»، etwas یعنی «چیزی» و nichts یعنی «هیچ‌چیز». alles به «همه‌چیز» و jeder به «هرکس» یا «هر یک» اشاره می‌کند.

شکل بعضی ضمیرها به نقششان در جمله بستگی دارد. حالت‌های مهم عبارت‌اند از Nominativ، Akkusativ، Dativ و Genitiv. فعل یا حرف اضافه مشخص می‌کند کدام حالت لازم است؛ مثلاً helfen با Dativ می‌آید.

فاعل عمومی با man

وقتی منظور «آدم‌ها به‌طور کلی» یا «افراد در یک موقعیت» باشد، از man استفاده می‌کنیم. این ضمیر فقط فاعل می‌شود و فعل آن همیشه سوم‌شخص مفرد است، حتی اگر منظور افراد زیادی باشند.

Hier kann man auch am Samstag einen Termin bekommen. یعنی «اینجا می‌توان روز شنبه هم وقت گرفت.»

برای نقش مفعولی از einen و برای Dativ از einem استفاده می‌کنیم: Das kann einem im Alltag schnell passieren. یعنی «این اتفاق ممکن است در زندگی روزمره به‌سرعت برای آدم پیش بیاید.»

در جمله‌های بازتابی، ضمیر مناسب sich است. توجه کنید که man به معنی «مرد» نیست؛ «مرد» در آلمانی der Mann است.

فرد نامشخص: jemand و niemand

هر دو ضمیر به انسان اشاره می‌کنند و در Nominativ با فعل سوم‌شخص مفرد می‌آیند. jemand وجود یک فرد نامشخص را بیان می‌کند؛ niemand وجود چنین فردی را نفی می‌کند.

در Akkusativ، شکل‌های jemanden و niemanden و در Dativ، شکل‌های jemandem و niemandem روشن و رایج‌اند. شکل‌های بدون پسوند، یعنی jemand و niemand، در این دو حالت هم مجازند. برای یادگیری، شکل‌های دارای پسوند کمک می‌کنند نقش ضمیر را بهتر ببینید.

شکل‌های اضافی jemandes و niemandes هستند و کمتر استفاده می‌شوند. این ضمیرها جنسیت فرد را مشخص نمی‌کنند. همچنین niemand خودش منفی است؛ برای همان نفی، nicht اضافه نمی‌کنیم.

چیز نامشخص: etwas و nichts

این دو ضمیر برای چیزها یا موضوعات به کار می‌روند، نه معمولاً برای افراد. شکلشان در حالت‌های مختلف تغییر نمی‌کند؛ مثلاً mit etwas یعنی «با چیزی» و mit nichts یعنی «با هیچ‌چیز». در کاربرد معمول، شکل Genitiv مستقلی ندارند.

اگر فاعل باشند، فعل مفرد است. nichts مانند niemand خودش نفی را می‌رساند و برای همان معنا به nicht نیاز ندارد.

بعد از این دو، صفت می‌تواند به اسم تبدیل شود؛ در این صورت با حرف بزرگ نوشته می‌شود: etwas Warmes یعنی «چیزی گرم» و nichts Wichtiges یعنی «هیچ‌چیز مهمی». پس از حرف اضافه‌ی Dativ، پایان صفت تغییر می‌کند: mit etwas Warmem یعنی «با چیزی گرم».

همه‌چیز یا هرکس؟

alles همه‌ی چیزها یا کل یک موضوع را در بر می‌گیرد و با فعل مفرد می‌آید. شکل Akkusativ همان alles و شکل Dativ allem است. برای اشاره به همه‌ی افراد معمولاً alle به کار می‌رود و فعل جمع می‌شود.

jeder اعضای یک گروه را تک‌تک در نظر می‌گیرد. بدون اسم معمولاً یعنی «هرکس»؛ پیش از اسم یعنی «هر»: jeder Termin یعنی «هر وقت ملاقات». شکل مؤنث jede و شکل خنثی jedes است. این سه شکل مفردند؛ برای جمع از alle استفاده می‌کنیم.

با جمع Dativ، اسم هم معمولاً پسوند -n می‌گیرد؛ مگر اینکه از قبل به -n یا -s ختم شود.

تفاوت‌های مهم در انتخاب معنا

man درباره‌ی رفتار یا امکان عمومی صحبت می‌کند؛ jemand وجود یک فرد را مطرح می‌کند؛ jeder بر تک‌تک افراد تأکید دارد. بنابراین این سه همیشه جایگزین یکدیگر نیستند.

همچنین nicht alles یعنی «نه همه‌چیز»؛ ممکن است بخشی درست یا موجود باشد. اما nichts یعنی «هیچ‌چیز». به همین ترتیب، nicht jeder یعنی «نه هرکس» و با niemand به معنی «هیچ‌کس» تفاوت دارد. هنگام خواندن متن، همین تفاوت کوچک می‌تواند برداشت شما از جمله را تغییر دهد.

جدول

ضمیر یا کاربرد	Nominativ	Akkusativ	Dativ	Genitiv	نکته
فاعل عمومی	man	einen	einem	کاربرد معمول ندارد	فعل سوم‌شخص مفرد؛ در جمله‌ی بازتابی با sich
کسی	jemand	jemanden / jemand	jemandem / jemand	jemandes	بدون تمایز جنسیت؛ فعل مفرد
هیچ‌کس	niemand	niemanden / niemand	niemandem / niemand	niemandes	بدون تمایز جنسیت؛ خودش منفی است
چیزی	etwas	etwas	etwas	شکل مستقل معمول ندارد	تغییر نمی‌کند؛ اگر فاعل باشد، فعل مفرد است
هیچ‌چیز	nichts	nichts	nichts	شکل مستقل معمول ندارد	تغییر نمی‌کند؛ خودش منفی است
همه‌چیز	alles	alles	allem	alles	فعل مفرد؛ شکل Genitiv کم‌کاربرد است
هرکس؛ هر یک، مذکر	jeder	jeden	jedem	jedes	مفرد؛ مستقل یا پیش از اسم
هر یک، مؤنث	jede	jede	jeder	jeder	مفرد؛ مستقل یا پیش از اسم
هر یک، خنثی	jedes	jedes	jedem	jedes	مفرد؛ مستقل یا پیش از اسم
همه؛ جمع	alle	alle	allen	aller	فعل جمع؛ در Dativ به پایان اسم هم توجه کنید

مثال‌ها

Hier kann man auch am Abend frisches Brot kaufen.

اینجا می‌توان عصر هم نان تازه خرید.

فاعل عمومی man با فعل سوم‌شخص مفرد آمده است.

Jemand hat heute Morgen vor unserer Wohnung laut gesprochen.

کسی امروز صبح جلوی آپارتمان ما با صدای بلند صحبت کرده است.

jemand به فردی اشاره می‌کند که هویتش مشخص نیست.

Leider hat niemand auf meine letzte E-Mail geantwortet.

متأسفانه هیچ‌کس به آخرین ایمیل من پاسخ نداده است.

niemand خودش جمله را منفی می‌کند.

Ich möchte nach der Arbeit noch etwas Warmes essen.

می‌خواهم بعد از کار چیزی گرم هم بخورم.

در etwas Warmes، صفت به اسم تبدیل شده و با حرف بزرگ نوشته می‌شود.

Zum Glück ist bei dem kleinen Unfall nichts passiert.

خوشبختانه در آن تصادف جزئی هیچ اتفاقی نیفتاده است.

nichts فاعل است و فعل مفرد آمده است.

Für die Anmeldung habe ich alles in meine Tasche gepackt.

برای ثبت‌نام همه‌چیز را در کیفم گذاشته‌ام.

alles مفعول مستقیم است و در Akkusativ تغییر نمی‌کند.

Die neue Mitarbeiterin hat gestern jemandem beim Ausfüllen des Formulars geholfen.

کارمند جدید دیروز به کسی در پر کردن فرم کمک کرده است.

فعل helfen Dativ می‌خواهد؛ بنابراین jemandem آمده است.

Ich habe jedem erklärt, dass nicht alle Unterlagen nötig sind.

به هرکس توضیح داده‌ام که همه‌ی مدارک لازم نیستند.

jedem Dativ مفرد است؛ nicht alle فقط لازم بودن همه‌ی مدارک را رد می‌کند.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Hier können man auch am Abend einkaufen. — درست: Hier kann man auch am Abend einkaufen. — فعل با man همیشه سوم‌شخص مفرد است.
اشتباه: Niemand hat mir gestern nicht geantwortet. — درست: Niemand hat mir gestern geantwortet. — برای بیان «هیچ‌کس پاسخ نداد»، خود niemand کافی است؛ نفی فارسی را کلمه‌به‌کلمه منتقل نکنید.
اشتباه: Ich habe mit alles gerechnet. — درست: Ich habe mit allem gerechnet. — حرف اضافه‌ی mit Dativ می‌خواهد.
اشتباه: Jeder müssen das Formular unterschreiben. — درست: Jeder muss das Formular unterschreiben. — jeder از نظر دستوری مفرد است.
اشتباه: Ich möchte etwas warmes essen. — درست: Ich möchte etwas Warmes essen. — صفتی که پس از etwas نقش اسم می‌گیرد، با حرف بزرگ نوشته می‌شود.