پرسش‌های غیرمستقیم با ob و واژه‌های پرسشی

در پرسش غیرمستقیم، سؤال را داخل جمله‌ای دیگر قرار می‌دهیم؛ مثلاً می‌گوییم «می‌دانید اتوبوس چه زمانی می‌آید؟». در آلمانی، این ساخت با ob یا یک واژه‌ی پرسشی ساخته می‌شود و فعل صرف‌شده به پایان Nebensatz (جمله‌ی وابسته) می‌رود.

پرسش غیرمستقیم چیست؟

پرسش مستقیم مستقل است؛ اما در پرسش غیرمستقیم، محتوای سؤال بخشی از جمله‌ای بزرگ‌تر می‌شود. چنین جمله‌ای از یک Hauptsatz (جمله‌ی اصلی) و یک Nebensatz تشکیل می‌شود. در این درس، بخش پرسشی یک Nebensatz است.

مستقیم: Wann beginnt der Kurs? یعنی «کلاس چه زمانی شروع می‌شود؟»
غیرمستقیم: Ich möchte wissen, wann der Kurs beginnt. یعنی «می‌خواهم بدانم کلاس چه زمانی شروع می‌شود.»

این ساخت فقط برای مؤدبانه پرسیدن نیست. برای بیان ندانستن، تردید یا توضیح موضوع یک سؤال هم به کار می‌رود. آغازهای رایج آن Ich weiß nicht به معنی «نمی‌دانم»، Ich möchte wissen به معنی «می‌خواهم بدانم» و Können Sie mir sagen به معنی «می‌توانید به من بگویید» هستند.

برای سؤال بله یا خیر از ob استفاده کنید

اگر پاسخ سؤال مستقیم می‌تواند «بله» یا «خیر» باشد و واژه‌ی پرسشی ندارد، Nebensatz را با ob آغاز کنید. این واژه در این کاربرد تقریباً مفهوم «آیا» دارد، اما مهم‌تر از ترجمه، نقش دستوری آن است.

مستقیم: Ist die Wohnung noch frei? یعنی «آیا آپارتمان هنوز خالی است؟»
غیرمستقیم: Ich möchte wissen, ob die Wohnung noch frei ist. یعنی «می‌خواهم بدانم آیا آپارتمان هنوز خالی است.»

ob را با wenn اشتباه نگیرید. اولی یک پرسش باز را منتقل می‌کند؛ دومی معمولاً شرط یا زمان را بیان می‌کند. همچنین dass به معنی «که» برای نقل یک خبر است، نه جایگزین ob در پرسش بله یا خیر. می‌توان دو احتمال را هم آورد: Ich weiß nicht, ob er heute oder morgen kommt. یعنی «نمی‌دانم او امروز می‌آید یا فردا.»

اگر واژه‌ی پرسشی دارید، همان را نگه دارید

اگر سؤال مستقیم با واژه‌ای مثل wann، یعنی «چه زمانی»، آغاز می‌شود، همان واژه Nebensatz را شروع می‌کند و دیگر ob اضافه نمی‌شود. عبارت‌های چندکلمه‌ای مانند wie viel، یعنی «چقدر»، و wie lange، یعنی «چه مدت»، نیز یکجا می‌مانند.

Kasus (حالت دستوری) واژه‌ی پرسشی را نقش آن در Nebensatz تعیین می‌کند، نه فعل Hauptsatz:

wer برای فاعل است: «چه کسی».
wen در Akkusativ می‌آید.
wem در Dativ می‌آید.
wessen در Genitiv مالکیت را می‌پرسد: «مال چه کسی».

حرف اضافه نیز حفظ می‌شود؛ مانند mit wem به معنی «با چه کسی». برای موضوع‌ها و چیزها، صورت‌هایی مانند worauf به معنی «به/بر چه چیزی» (مثلاً با warten auf: «منتظر چه چیزی») در کنار فعل مناسب به کار می‌روند. اگر واژه‌ی پرسشی خودش فاعل باشد، فاعل دیگری اضافه نمی‌کنیم: Ich weiß nicht, wer heute im Büro arbeitet. یعنی «نمی‌دانم امروز چه کسی در اداره کار می‌کند.»

فعل صرف‌شده به پایان می‌رود

برخلاف سؤال مستقیم، پس از واژه‌ی پرسشی معمولاً فاعل می‌آید و فعل صرف‌شده در پایان قرار می‌گیرد. صرف فعل همچنان با فاعل هماهنگ است؛ غیرمستقیم شدن سؤال، شخص فعل را خودکار تغییر نمی‌دهد.

در فعل جداشدنی، پیشوند دوباره به فعل می‌چسبد: ankommt یعنی «می‌رسد». با Modalverb (فعل وجهی)، Infinitiv (مصدر) پیش از Modalverb می‌آید: kommen kann یعنی «می‌تواند بیاید». در Perfekt (گذشته‌ی نقلی)، Hilfsverb (فعل کمکی) آخر می‌آید: gekommen ist یعنی «آمده است».

زمان فعل را بر اساس منظور انتخاب کنید؛ صرفاً به دلیل غیرمستقیم شدن سؤال، لازم نیست آن را به گذشته ببرید. اگر سؤال فرد دیگری را بازگو می‌کنید، ضمیرها و واژه‌هایی مثل «اینجا» و «فردا» را فقط در صورت تغییر موقعیت گفت‌وگو تنظیم کنید.

ویرگول و علامت پایان جمله

میان Hauptsatz و Nebensatz ویرگول می‌آید. علامت پایان را ساخت کل جمله تعیین می‌کند، نه وجود محتوای پرسشی در بخش وابسته.

Wissen Sie, wann der nächste Bus zum Bahnhof fährt? یعنی «می‌دانید اتوبوس بعدی به سمت ایستگاه قطار چه زمانی حرکت می‌کند؟» کل جمله سؤال است، پس علامت سؤال دارد.
Ich weiß nicht, wann der nächste Bus zum Bahnhof fährt. یعنی «نمی‌دانم اتوبوس بعدی به سمت ایستگاه قطار چه زمانی حرکت می‌کند.» کل جمله خبری است، پس نقطه می‌گیرد.

کاربرد مؤدبانه در زندگی روزمره

در اداره، مطب یا محل کار، شروع با Könnten Sie mir bitte sagen به معنی «ممکن است لطفاً به من بگویید» درخواست را مؤدبانه‌تر می‌کند. بااین‌حال، بخش بعد از ویرگول همچنان Nebensatz است؛ مؤدبانه بودن، ترتیب واژه‌ها را تغییر نمی‌دهد.

برای ساختن جمله، ابتدا نوع سؤال را تشخیص دهید، سپس ob یا واژه‌ی پرسشی مناسب را انتخاب کنید و در پایان جای فعل را بررسی کنید. این روش هم برای سؤال کردن و هم برای بیان ندانستن یا تردید کاربرد دارد.

جدول

کاربرد	آغاز یا الگو	نمونه‌ی Nebensatz	نکته
پرسش بله یا خیر	ob	ob der Laden geöffnet ist	فعل صرف‌شده در پایان
انتخاب میان دو احتمال	ob … oder …	ob er heute oder morgen kommt	هر دو احتمال داخل همان پرسش هستند
شخص در نقش فاعل	wer	wer heute arbeitet	چه کسی
شخص در نقش مفعول مستقیم	wen	wen du anrufen möchtest	چه کسی را
شخص در Dativ	wem	wem die Tasche gehört	به چه کسی
مالکیت	wessen	wessen Tasche hier liegt	کیف چه کسی
چیز یا موضوع	was	was du brauchst	چه چیزی
انتخاب اسم مشخص	welcher / welche / welches	welchen Bus wir nehmen müssen	پایان واژه با جنس، شمار و حالت اسم هماهنگ می‌شود
مکان	wo	wo die Praxis ist	کجا
مقصد	wohin	wohin ihr fahrt	به کجا
مبدأ	woher	woher die Lieferung kommt	از کجا
زمان	wann	wann der Kurs beginnt	چه زمانی
علت	warum / wieso / weshalb	warum der Termin ausfällt	چرا
شیوه یا وضعیت	wie	wie das Gerät funktioniert	چگونه
مقدار یا تعداد	wie viel / wie viele	wie viel das kostet / wie viele Plätze frei sind	مقدار یا تعداد را مشخص می‌کند
مدت یا بسامد	wie lange / wie oft	wie lange der Kurs dauert / wie oft der Bus fährt	چه مدت یا هر چند وقت
حرف اضافه و شخص	mit wem / auf wen / für wen	mit wem du sprichst	حرف اضافه‌ی فعل حفظ می‌شود
حرف اضافه و موضوع	worauf / worüber / womit	worauf du wartest	صورت مناسب به حرف اضافه بستگی دارد
فعل جداشدنی	… ankommt	wann der Zug ankommt	پیشوند از فعل جدا نمی‌شود
Modalverb	… kommen kann	ob sie morgen kommen kann	Infinitiv، سپس Modalverb صرف‌شده
Perfekt (گذشته‌ی نقلی)	… gekommen ist / … gekauft hat	wann er gekommen ist / was er gekauft hat	Hilfsverb صرف‌شده در پایان
آینده با Hilfsverb	… kommen wird	ob er morgen kommen wird	Infinitiv پیش از Hilfsverb
پایان جمله‌ی خبری	Ich weiß nicht, … .	Ich weiß nicht, ob er kommt.	نقطه
پایان جمله‌ی پرسشی	Wissen Sie, … ?	Wissen Sie, ob er kommt?	علامت سؤال

مثال‌ها

Ich weiß nicht, ob der Supermarkt heute geöffnet ist.

نمی‌دانم آیا سوپرمارکت امروز باز است.

برای پرسش بله یا خیر، ob می‌آید و ist در پایان قرار می‌گیرد.

Kannst du mir sagen, wo die nächste Apotheke ist?

می‌توانی به من بگویی نزدیک‌ترین داروخانه کجاست؟

واژه‌ی پرسشی wo حفظ می‌شود؛ کل جمله پرسشی است.

Ich möchte wissen, wie viel die neue Monatskarte kostet.

می‌خواهم بدانم کارت ماهانه‌ی جدید چقدر هزینه دارد.

عبارت پرسشی wie viel یکجا در آغاز Nebensatz می‌ماند.

Die Kollegin fragt, wer morgen die neuen Kunden begrüßt.

همکار می‌پرسد فردا چه کسی به مشتریان جدید خوشامد می‌گوید.

در اینجا wer خودش فاعل است و فاعل دیگری لازم نیست.

Weißt du, mit wem ich über den Vertrag sprechen soll?

می‌دانی باید با چه کسی درباره‌ی قرارداد صحبت کنم؟

حرف اضافه در mit wem حفظ شده و Modalverb soll در پایان است.

Könnten Sie mir bitte sagen, wann der nächste Zug ankommt?

ممکن است لطفاً به من بگویید قطار بعدی چه زمانی می‌رسد؟

فعل جداشدنی ankommen در Nebensatz به صورت یکپارچه‌ی ankommt می‌آید.

Die Ärztin möchte wissen, ob ich die Tabletten genommen habe.

پزشک می‌خواهد بداند آیا قرص‌ها را خورده‌ام.

در Perfekt (گذشته‌ی نقلی)، genommen پیش از Hilfsverb habe قرار می‌گیرد.

Ich bin nicht sicher, worauf wir bei diesem Antrag achten müssen.

مطمئن نیستم در این درخواست باید به چه چیزی توجه کنیم.

پرسش درباره‌ی موضوع با worauf ساخته شده و achten müssen در پایان آمده است.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Ich weiß nicht, wann kommt der Bus. — درست: Ich weiß nicht, wann der Bus kommt. — ترتیب سؤال مستقیم را وارد Nebensatz نکنید؛ فعل صرف‌شده آخر می‌آید.
اشتباه: Ich möchte wissen, ob wann der Kurs beginnt. — درست: Ich möchte wissen, wann der Kurs beginnt. — وقتی واژه‌ی پرسشی دارید، ob اضافه نمی‌شود.
اشتباه: Können Sie mir sagen, dass die Wohnung noch frei ist? — درست: Können Sie mir sagen, ob die Wohnung noch frei ist? — برای پرسیدن اینکه آپارتمان هنوز خالی است یا نه، ob لازم است؛ جمله با dass درخواست بیان یا تأیید یک خبر است.
اشتباه: Weißt du, wann der Zug kommt an? — درست: Weißt du, wann der Zug ankommt? — در Nebensatz، پیشوند فعل جداشدنی به فعل می‌چسبد.
اشتباه: Ich weiß nicht, mit wer ich sprechen soll. — درست: Ich weiß nicht, mit wem ich sprechen soll. — حرف اضافه‌ی mit Dativ می‌خواهد؛ بنابراین شکل درست wem است.