بیان هدف با damit و um ... zu

جمله‌های هدف نشان می‌دهند کاری را برای رسیدن به چه نتیجه‌ای انجام می‌دهیم. با damit و um ... zu می‌توانید درباره‌ی هدف کارها، برنامه‌ها و درخواست‌ها دقیق‌تر صحبت کنید.

جمله‌ی هدف چه چیزی را بیان می‌کند؟

Finalsatz یعنی جمله‌ی هدف؛ این جمله توضیح می‌دهد کاری را «برای چه منظوری» انجام می‌دهیم. برای تشخیص هدف می‌توانید با Wozu? به معنی «برای چه منظوری؟» یا Mit welchem Ziel? به معنی «با چه هدفی؟» سؤال کنید. دو ساختار اصلی این درس damit و um … zu هستند.

هدف با علت فرق دارد. weil به معنی «چون» دلیل انجام کار را بیان می‌کند، اما ساختارهای هدف به نتیجه‌ای اشاره می‌کنند که می‌خواهیم به آن برسیم. همچنین هدف لزوماً تحقق پیدا نمی‌کند؛ گفتن اینکه برای قبولی درس می‌خوانیم، به معنی قطعی بودن قبولی نیست.

ساختار جمله با damit

damit در این کاربرد یعنی «تا» یا «برای اینکه» و یک Nebensatz (جمله‌ی وابسته) می‌سازد. Nebensatz فاعل خودش را دارد و فعل صرف‌شده‌ی آن در پایان قرار می‌گیرد؛ درست مانند جمله‌هایی که با weil و dass ساخته می‌شوند.

Ich schreibe die Adresse auf, damit du sie nicht vergisst. «نشانی را یادداشت می‌کنم تا آن را فراموش نکنی.»

در این مثال، انجام‌دهنده‌ی یادداشت کردن «من» و انجام‌دهنده‌ی فراموش کردن «تو» است. فعل باید با فاعل جمله‌ی خودش هماهنگ باشد. اگر Modalverb (فعل وجهی) مانند können داشته باشیم، Infinitiv (مصدر) قبل از آن می‌آید و Modalverb صرف‌شده در پایان قرار می‌گیرد: damit du kommen kannst، یعنی «تا بتوانی بیایی».

چه زمانی um … zu را انتخاب کنیم؟

در کاربرد معمول این سطح، وقتی انجام‌دهنده‌ی هر دو کار یکی است، می‌توانیم از um … zu استفاده کنیم. این ساختار فاعل جداگانه و فعل صرف‌شده ندارد؛ فاعل آن از Hauptsatz (جمله‌ی اصلی) فهمیده می‌شود.

Ich fahre zum Bahnhof, um meine Schwester abzuholen. «به ایستگاه قطار می‌روم تا دنبال خواهرم بروم (او را بردارم).»

هم رفتن به ایستگاه و هم دنبال خواهر رفتن را «من» انجام می‌دهم. بنابراین پس از um دوباره ضمیر Nominativ نمی‌آوریم. Infinitiv همراه با zu در پایان گروه قرار می‌گیرد.

فاعل یکسان: هر دو ساختار ممکن‌اند؛ um … zu معمولاً کوتاه‌تر است.
فاعل متفاوت: در جمله‌های معمول از damit استفاده کنید.
برای تشخیص فاعل، فقط به اسم‌ها نگاه نکنید؛ بپرسید هر کار را چه کسی انجام می‌دهد.

پس وجود دو شخص در جمله لزوماً مانع استفاده از um … zu نیست؛ در مثال ایستگاه، خواهر شخص دیگری است، اما انجام‌دهنده‌ی کار دوم نیست.

جای zu و فعل‌های جداشدنی

جای zu به نوع فعل بستگی دارد. برای فعل ساده یا جدانشدنی، آن را جدا و پیش از Infinitiv می‌نویسیم، مانند zu lernen، یعنی «یاد گرفتن»، و zu bezahlen، یعنی «پرداخت کردن».

در فعل جداشدنی، zu میان پیشوند و بخش اصلی فعل قرار می‌گیرد و همه‌ی فعل یک‌کلمه‌ای نوشته می‌شود: einzukaufen یعنی «خرید کردن» و anzurufen یعنی «تلفن کردن».

اگر Modalverb لازم باشد، zu پیش از Infinitiv Modalverb می‌آید: um besser schlafen zu können، یعنی «برای اینکه بتوانم/بتوانی بهتر بخوابم/بخوابی». در این ساختار، Modalverb صرف نمی‌شود. استفاده از wollen به معنی «خواستن» برای بیان یک هدف ساده معمولاً لازم نیست، چون خود ساختار، هدف و قصد را نشان می‌دهد.

ترتیب جمله‌ها و ویرگول

جمله‌ی هدف می‌تواند بعد از Hauptsatz یا پیش از آن بیاید. در هر دو ساختار، میان دو بخش ویرگول می‌گذاریم. اگر بخش هدف اول بیاید، تمام آن یک جایگاه را اشغال می‌کند؛ بنابراین فعل صرف‌شده‌ی Hauptsatz بلافاصله پس از ویرگول می‌آید.

Um pünktlich anzukommen, nehmen wir heute einen früheren Bus. «برای اینکه به‌موقع برسیم، امروز اتوبوس زودتری می‌گیریم.»

این ترتیب با damit هم ممکن است. جای فعل درون Nebensatz تغییر نمی‌کند: فعل صرف‌شده همچنان در پایان همان جمله می‌ماند. شخص و شمار فاعل، این قواعد ترتیب را عوض نمی‌کند.

منفی کردن و تفاوت با نتیجه

هدف می‌تواند جلوگیری از یک اتفاق باشد. برای این کار از nicht به معنی «نه» یا شکل مناسب kein برای منفی کردن اسم استفاده می‌کنیم. جای دقیق منفی‌ساز به چیزی بستگی دارد که منفی می‌شود؛ آن را همیشه به ابتدای بخش هدف منتقل نکنید.

Ich stelle einen Wecker, um den Termin nicht zu verpassen. «زنگ ساعت را تنظیم می‌کنم تا وقت قرار را از دست ندهم.»

همچنین damit را با sodass اشتباه نگیرید. اولی هدف موردنظر را بیان می‌کند؛ دومی پیامد را گزارش می‌کند. برای انتخاب درست، بپرسید: «این نتیجه را می‌خواهم، یا دارم می‌گویم چه پیامدی پیش آمده است؟»

جدول

کاربرد	ساختار یا نمونه	نکته‌ی اصلی
هدف با فاعل یکسان	Ich lerne, um die Prüfung zu bestehen.	هر دو کار را یک نفر انجام می‌دهد؛ بخش هدف فاعل جداگانه ندارد.
هدف با فاعل یکسان و Nebensatz	Ich lerne, damit ich die Prüfung bestehe.	این انتخاب نیز درست است؛ فعل پایانی صرف می‌شود.
هدف با فاعل متفاوت	Ich helfe dir, damit du die Aufgabe verstehst.	جمله‌ی هدف فاعل مستقل دارد؛ از ساختار Nebensatz استفاده کنید.
فعل ساده	um Deutsch zu lernen	نشانه‌ی Infinitiv جدا و پیش از فعل می‌آید.
فعل جدانشدنی	um die Rechnung zu bezahlen	نشانه‌ی Infinitiv جدا و پیش از تمام فعل می‌آید.
فعل جداشدنی	um meine Mutter anzurufen	نشانه‌ی Infinitiv داخل فعل قرار می‌گیرد؛ فعل یک‌کلمه‌ای است.
Modalverb در ساختار مصدری	um besser schlafen zu können	Infinitiv اصلی، سپس نشانه‌ی Infinitiv و Infinitiv Modalverb می‌آید.
Modalverb در Nebensatz	damit du besser schlafen kannst	Modalverb صرف‌شده در پایان قرار می‌گیرد.
هدف منفی با منفی‌ساز فعل	um den Bus nicht zu verpassen	هدف، جلوگیری از رخ دادن کاری است.
هدف منفی با منفی‌ساز اسم	um keinen Fehler zu machen	شکل منفی‌ساز اسم با جنس، شمار و حالت اسم هماهنگ می‌شود.
بخش هدف در ابتدای جمله	Um Zeit zu sparen, nehmen wir ein Taxi.	پس از ویرگول، فعل صرف‌شده‌ی Hauptsatz می‌آید.
Nebensatz در ابتدا	Damit du nichts vergisst, schreibe ich alles auf.	فعل Nebensatz در پایان آن و فعل Hauptsatz پس از ویرگول است.
نشانه‌گذاری در هر دو ساختار	…, damit … / …, um … zu …	جدا کردن دو بخش با ویرگول الزامی است.

مثال‌ها

Ich lerne jeden Abend, um die Prüfung zu bestehen.

هر شب درس می‌خوانم تا در امتحان قبول شوم.

فاعل هر دو کار یکسان است؛ پس um … zu مناسب است.

Wir sparen jeden Monat Geld, um ein Auto zu kaufen.

هر ماه پول پس‌انداز می‌کنیم تا یک خودرو بخریم.

Infinitiv kaufen همراه با zu در پایان آمده است.

Ich spreche langsam, damit du mich am Telefon verstehst.

آهسته صحبت می‌کنم تا پشت تلفن حرفم را بفهمی.

فاعل‌ها متفاوت‌اند؛ فعل verstehst با فاعل Nebensatz هماهنگ است.

Ich gehe früher nach Hause, um meine Tochter anzurufen.

زودتر به خانه می‌روم تا به دخترم تلفن کنم.

در فعل جداشدنی anrufen، بخش zu میان دو قسمت فعل می‌آید.

Ich notiere die Nummer, damit ich sie nicht vergesse.

شماره را یادداشت می‌کنم تا آن را فراموش نکنم.

با فاعل یکسان نیز استفاده از damit درست است.

Um keine Zeit zu verlieren, kaufen wir die Fahrkarten online.

برای اینکه وقت از دست ندهیم، بلیت‌ها را اینترنتی می‌خریم.

پس از بخش هدف و ویرگول، فعل صرف‌شده‌ی kaufen آمده است.

Die Ärztin erklärt alles noch einmal, damit wir es verstehen können.

پزشک همه‌چیز را یک بار دیگر توضیح می‌دهد تا بتوانیم آن را بفهمیم.

در Nebensatz، Infinitiv verstehen پیش از فعل صرف‌شده‌ی können قرار دارد.

Wir fahren früher los, um vor dem Termin noch frühstücken zu können.

زودتر راه می‌افتیم تا بتوانیم پیش از قرار صبحانه هم بخوریم.

در ساختار مصدری، zu پیش از Modalverb können می‌آید.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Ich lerne, um ich die Prüfung zu bestehen. — درست: Ich lerne, um die Prüfung zu bestehen. — ساختار مصدری فاعل جداگانه ندارد.
اشتباه: Ich spreche langsam, damit du verstehst mich. — درست: Ich spreche langsam, damit du mich verstehst. — فعل صرف‌شده‌ی Nebensatz باید در پایان قرار بگیرد.
اشتباه: Ich gehe nach Hause, um meine Mutter zu anrufen. — درست: Ich gehe nach Hause, um meine Mutter anzurufen. — در فعل جداشدنی، نشانه‌ی Infinitiv میان پیشوند و بخش اصلی قرار می‌گیرد.
اشتباه: Um Zeit zu sparen, wir nehmen ein Taxi. — درست: Um Zeit zu sparen, nehmen wir ein Taxi. — وقتی بخش هدف اول می‌آید، فعل Hauptsatz بلافاصله پس از ویرگول قرار می‌گیرد.
اشتباه: Ich übe täglich, um besser sprechen können. — درست: Ich übe täglich, um besser sprechen zu können. — با Modalverb نیز نشانه‌ی Infinitiv حذف نمی‌شود؛ پیش از Infinitiv Modalverb می‌آید.