کاربردهای مختلف ضمیر es

ضمیر es همیشه به معنی «آن» نیست؛ گاهی به یک اسم اشاره می‌کند و گاهی فقط نقشی دستوری دارد. با شناخت کاربردهای آن می‌توانید تشخیص دهید کجا باید بماند، کجا حذف می‌شود و چه زمانی فعل با آن هماهنگ نیست.

وقتی به یک اسم اشاره می‌کند

Pronomen یعنی ضمیر؛ واژه‌ای که می‌تواند جای اسم یا بخش دیگری از جمله بنشیند. ضمیر es برای اشاره به اسم خنثیِ مفرد در Nominativ و Akkusativ به کار می‌رود. بنابراین جنسیت دستوری اسم مهم است، نه جنسیت طبیعی یا شکل ظاهری چیزی که درباره‌اش حرف می‌زنیم.

Das Formular liegt hier. Es ist noch nicht unterschrieben. یعنی «فرم اینجاست. هنوز امضا نشده است.»

برای اسم مذکر، مؤنث و جمع به‌ترتیب از er، sie و sie استفاده می‌کنیم. در Dativ شکل ضمیر خنثی ihm است، نه es. شکل ملکیِ مربوط به آن نیز با پایه‌ی sein- ساخته می‌شود.

ضمیر Akkusativ بدون تکیه‌ی es معمولاً در ابتدای جمله نمی‌آید. برای برجسته‌کردن مفعول در جایگاه اول، معمولاً das انتخاب طبیعی‌تری است.

اشاره به یک موضوع یا ویژگی

گاهی es به یک اسم مشخص اشاره نمی‌کند، بلکه موضوع یا اتفاقی را که قبلاً مطرح شده است، بازمی‌گیرد.

Der Termin fällt aus. Ich habe es gerade erfahren. یعنی «وقت ملاقات لغو شده است. همین الان از این موضوع باخبر شدم.»

همچنین با فعل‌هایی مانند sein، werden و bleiben می‌تواند جانشین یک شغل یا ویژگیِ گفته‌شده شود. در این کاربرد، خنثی‌بودن اسم قبلی شرط نیست:

Meine Schwester ist Ärztin, und ich möchte es auch werden. یعنی «خواهرم پزشک است و من هم می‌خواهم پزشک شوم.»

اینجا es جای «پزشک» آمده است، نه جای «خواهرم».

فاعل دستوری در آب‌وهوا، زمان و عبارت‌های ثابت

بعضی جمله‌ها شخص یا چیز مشخصی به‌عنوان فاعل ندارند، اما در آلمانی همچنان به فاعل دستوری نیاز دارند. در این جمله‌ها es معمولاً ترجمه‌ی مستقلی ندارد و فعل به صورت سوم‌شخص مفرد می‌آید.

آب‌وهوا: es regnet یعنی «باران می‌بارد».
زمان: Es ist schon nach acht. یعنی «ساعت از هشت گذشته است».
وضعیت محیط: es ist dunkel یعنی «هوا تاریک است».
فاصله: Bis zum Bahnhof ist es nicht weit. یعنی «تا ایستگاه قطار راه زیادی نیست».

عبارت‌های ثابت مهم عبارت‌اند از es gibt به معنی «وجود دارد»، es geht jemandem gut به معنی «حال کسی خوب است»، es tut jemandem leid به معنی «کسی متأسف است» و es handelt sich um به معنی «موضوع درباره‌ی چیزی است». این عبارت‌ها را همراه با ساختارشان یاد بگیرید. بعد از es gibt مفعول مستقیم می‌آید و فعل حتی با اسم جمع، مفرد می‌ماند.

وقتی فقط جایگاه اول را پُر می‌کند

در جمله‌ی خبری، فعل صرف‌شده معمولاً در جایگاه دوم است. گاهی es فقط جایگاه اول را پُر می‌کند تا فاعل اصلی دیرتر معرفی شود:

Es warten mehrere Kunden vor dem geschlossenen Büro. یعنی «چند مشتری جلوی دفتر بسته منتظرند».

فاعل واقعی mehrere Kunden است؛ به همین دلیل فعل جمع آمده است. اگر بخش دیگری را اول بیاوریم، این es حذف می‌شود:

Vor dem geschlossenen Büro warten mehrere Kunden. یعنی «چند مشتری جلوی دفتر بسته منتظرند».

این کاربرد را با آب‌وهوا اشتباه نگیرید: در Heute regnet es.، یعنی «امروز باران می‌بارد»، ضمیر باقی می‌ماند، چون صرفاً پُرکننده‌ی جایگاه اول نیست.

اشاره‌ی پیشاپیش به یک جمله

گاهی es پیشاپیش به یک Nebensatz (جمله‌ی وابسته) با dass یا یک گروه مصدری با zu اشاره می‌کند:

Es ist wichtig, dass Sie das Formular vollständig ausfüllen. یعنی «مهم است که فرم را کامل پُر کنید».
Ich finde es schwierig, einen passenden Termin zu bekommen. یعنی «پیداکردن یک وقت مناسب را دشوار می‌دانم».

در نمونه‌ی اول، Nebensatz محتوای فاعل را بیان می‌کند؛ در نمونه‌ی دوم، گروه مصدری محتوای مفعول را توضیح می‌دهد. اگر جمله‌ی فاعلی را اول بیاوریم، معمولاً es کنار می‌رود: Dass Sie das Formular vollständig ausfüllen, ist wichtig. یعنی «اینکه فرم را کامل پُر کنید، مهم است».

چه زمانی حذف می‌شود؟

حذف es یک قانون یکسان برای همه‌ی فعل‌ها ندارد. با بعضی ساختارها اختیاری است: Mich freut (es), dass alles klappt. یعنی «خوشحالم که همه‌چیز خوب پیش می‌رود» یا Ich habe (es) vergessen, dass heute Feiertag ist. یعنی «یادم رفت که امروز تعطیل است». اما در ساختارهایی مانند es gut finden, dass … باید آن را حفظ کنید.

برای تصمیم‌گیری، ابتدا بپرسید: ضمیر به چیزی اشاره می‌کند، جزئی از یک عبارت است، به جمله‌ی بعد اشاره دارد یا فقط جایگاه اول را پُر کرده است؟ فقط در حالت آخر، با آمدن بخش دیگری در ابتدای جمله حتماً حذف می‌شود.

جدول

کاربرد	ساختار یا نمونه	قاعده‌ی کلیدی
ضمیر Nominativ برای اسم خنثی مفرد	das Kind → es	در Nominativ، جای اسم خنثی می‌نشیند.
ضمیر Akkusativ برای اسم خنثی مفرد	Ich sehe es.	شکل Akkusativ نیز همان است؛ معمولاً در ابتدای جمله نمی‌آید.
مقایسه با جنسیت‌ها و جمع	der → er / die → sie / das → es / Plural → sie	این ردیف شکل‌های فاعلی را نشان می‌دهد؛ ضمیر مورد بحث مخصوص خنثی مفرد است.
مفعول غیرمستقیم و شکل ملکی	ihm / sein-	در Dativ و برای بیان مالکیت، شکل دیگری لازم است.
اشاره به موضوع یا اتفاق	Ich habe es schon gehört.	می‌تواند به محتوای گفته‌شده اشاره کند.
جانشینی شغل یا ویژگی	Sie ist Ärztin. Ich möchte es auch werden.	جنسیت اسمِ بیان‌کننده‌ی شغل، شکل ضمیر را تعیین نمی‌کند.
آب‌وهوا	Es regnet. / Heute regnet es.	فعل مفرد است؛ با تغییر جایگاه اول، ضمیر باقی می‌ماند.
زمان و وضعیت محیط	Es ist acht Uhr. / Es ist dunkel.	فاعل دستوری است و معمولاً ترجمه‌ی مستقلی ندارد.
فاصله	Bis zur Schule ist es nicht weit.	در این ساختارِ بیان فاصله، ضمیر حفظ می‌شود.
وجود داشتن	es gibt + Akkusativ	فعل همیشه مفرد است؛ اسم بعدی مفعول مستقیم است.
حال و احساس	es geht jemandem gut / es tut jemandem leid	شخص در Dativ می‌آید.
موضوع یک چیز	es geht um + Akkusativ / es handelt sich um + Akkusativ	ضمیر بخشی از ساختار ثابت است.
پُرکردن جایگاه اول	Es warten zwei Kunden. → Heute warten zwei Kunden.	با آمدن بخش دیگری در ابتدا حذف می‌شود؛ فعل با فاعل واقعی هماهنگ است.
اشاره به جمله‌ی فاعلی	Es ist wichtig, dass … / Es ist wichtig, … zu …	با قرارگرفتن جمله یا گروه مصدری در ابتدا، ضمیر معمولاً حذف می‌شود.
اشاره به محتوای مفعولی	Ich finde es gut, dass … / Ich finde es schwer, … zu …	حفظ یا حذف ضمیر به ساختار فعل بستگی دارد؛ در این الگوها حفظ می‌شود.

مثال‌ها

Das Paket ist angekommen, aber es ist leider beschädigt.

بسته رسیده است، اما متأسفانه آسیب دیده است.

ضمیر es فاعل است و به اسم خنثیِ das Paket اشاره می‌کند.

Ich brauche das Formular und hole es morgen im Büro ab.

به فرم نیاز دارم و فردا آن را از دفتر می‌گیرم.

اینجا es مفعول مستقیم و جانشین das Formular است.

Mein Bruder ist Lehrer, und ich möchte es auch werden.

برادرم معلم است و من هم می‌خواهم معلم شوم.

ضمیر es به شغلِ Lehrer برمی‌گردد، نه به برادر.

Heute regnet es stark, deshalb bleiben wir lieber zu Hause.

امروز باران شدیدی می‌بارد، برای همین ترجیح می‌دهیم در خانه بمانیم.

با آمدن Heute در ابتدا، فاعل دستوریِ es حذف نمی‌شود.

In unserer Straße gibt es seit gestern einen neuen Supermarkt.

از دیروز در خیابان ما یک سوپرمارکت جدید وجود دارد.

عبارت es gibt مفعول مستقیم می‌گیرد؛ اینجا einen neuen Supermarkt.

Es stehen heute viele Menschen vor dem Eingang des Rathauses.

امروز افراد زیادی جلوی ورودی شهرداری ایستاده‌اند.

فاعل اصلی viele Menschen است؛ بنابراین فعل stehen جمع آمده است.

Es ist wichtig, dass Sie Ihre neue Adresse rechtzeitig melden.

مهم است که نشانی جدیدتان را به‌موقع اعلام کنید.

ضمیر es پیشاپیش به جمله‌ی فاعلی با dass اشاره می‌کند.

Ich finde es schwierig, neben der Arbeit regelmäßig Deutsch zu lernen.

به نظرم یادگیری منظم زبان آلمانی در کنار کار دشوار است.

ضمیر es به گروه مصدریِ بعدی اشاره می‌کند و در این ساختار حفظ می‌شود.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Heute es regnet stark. — درست: Heute regnet es stark. — در جمله‌ی خبری، فعل صرف‌شده در جایگاه دوم قرار می‌گیرد.
اشتباه: In der Nähe geben es zwei Apotheken. — درست: In der Nähe gibt es zwei Apotheken. — عبارت es gibt ثابت است؛ فعل gibt حتی با اسم جمع هم مفرد می‌ماند و با اسم بعدی صرف نمی‌شود.
اشتباه: Es wartet viele Kunden vor dem Büro. — درست: Es warten viele Kunden vor dem Büro. — فاعل واقعی viele Kunden است و فعل باید جمع باشد.
اشتباه: Das Kind braucht Hilfe. Ich helfe es sofort. — درست: Das Kind braucht Hilfe. Ich helfe ihm sofort. — فعل helfen مفعول غیرمستقیم می‌گیرد؛ شکل مناسب برای اسم خنثی ihm است.
اشتباه: Vor dem Büro warten es viele Kunden. — درست: Vor dem Büro warten viele Kunden. — ضمیری که فقط جایگاه اول را پُر می‌کند، پس از انتقال یک بخش دیگر به ابتدا حذف می‌شود.