گذشته‌ی پیشین در آلمانی: Plusquamperfekt

Plusquamperfekt (گذشته‌ی بعید) یعنی «گذشته‌ی پیشین»؛ با این زمان نشان می‌دهیم کاری پیش از یک رویداد دیگر در گذشته انجام شده بود. برای تعریف کردن ماجراها و توضیح علت یک وضعیت گذشته، شناخت این ساختار بسیار کاربردی است.

گذشته‌ای قبل از گذشته

زمان Plusquamperfekt یعنی «گذشته‌ی پیشین». وقتی درباره‌ی یک موقعیت گذشته صحبت می‌کنیم و به اتفاقی قدیمی‌تر برمی‌گردیم، از این زمان استفاده می‌کنیم. در فارسی، ساخت‌هایی مانند «رفته بودم» و «خریده بود» معمولاً همین رابطه را نشان می‌دهند.

در جمله‌ی Als ich ankam, hatte der Kurs schon begonnen.، «وقتی رسیدم، کلاس از قبل شروع شده بود.» دو اتفاق داریم: ابتدا شروع کلاس و بعد رسیدن من. اتفاق زودتر با گذشته‌ی پیشین بیان شده است.

قدیمی بودنِ یک اتفاق به‌تنهایی دلیل استفاده از این زمان نیست. برای گفتن اینکه سال‌ها پیش در شهری زندگی کرده‌اید، معمولاً Präteritum (گذشته‌ی ساده) یا کامل کافی است. گذشته‌ی پیشین زمانی لازم می‌شود که از نقطه‌ای در گذشته به عقب نگاه می‌کنید؛ آن نقطه ممکن است در همان جمله یا در جمله‌های قبلی مشخص شده باشد.

فرمول ساخت و انتخاب Hilfsverb (فعل کمکی)

ساخت اصلی عبارت است از: hatte / war + Partizip II. اصطلاح Partizip II (شکل سوم فعل)؛ همان شکلی که برای ساختن Perfekt (گذشته‌ی نقلی)، یعنی «گذشته‌ی کامل»، یاد گرفته‌اید.

انتخاب بین haben و sein نیز مانند گذشته‌ی کامل است؛ فقط Hilfsverb را به Präteritum می‌بریم:

بیشتر فعل‌ها، از جمله بسیاری از فعل‌های دارای مفعول مستقیم، با hatte ساخته می‌شوند؛ مانند hatte gekauft، یعنی «خریده بود».
بسیاری از فعل‌های جابه‌جایی و تغییر وضعیت با war می‌آیند؛ مانند war angekommen، یعنی «رسیده بود».
فعل‌های sein، bleiben و werden نیز با sein ساخته می‌شوند: war gewesen، war geblieben و war geworden.

قاعده‌ی «حرکت» را مطلق نکنید. مثلاً fahren در کاربرد جابه‌جایی معمولاً با sein می‌آید، اما وقتی معنای راندنِ یک وسیله و مفعول مستقیم دارد، می‌تواند با haben ساخته شود. بهتر است هر فعل را همراه فعل کمکی‌اش یاد بگیرید.

صرف فعل و Partizip II

فقط Hilfsverb با شخص تغییر می‌کند؛ Partizip II ثابت می‌ماند. مثلاً برای «من»، ich hatte و ich war داریم؛ برای «تو»، du hattest و du warst. صورت‌های کامل همه‌ی شخص‌ها در جدول آمده‌اند.

Partizip II را از روی قواعد آشنای گذشته‌ی کامل می‌سازیم:

فعل‌های باقاعده معمولاً الگوی ge-…-t دارند: machen → gemacht.
در فعل‌های جداشدنی، ge بین پیشوند و بخش اصلی قرار می‌گیرد: einkaufen → eingekauft.
فعل‌های دارای پیشوند جدانشدنی معمولاً ge نمی‌گیرند: bezahlen → bezahlt.
فعل‌های پایان‌یافته به -ieren نیز ge نمی‌گیرند: reservieren → reserviert.
شکل فعل‌های بی‌قاعده را باید یاد گرفت: schreiben → geschrieben و gehen → gegangen.

جای فعل در جمله و پرسش

در Hauptsatz (جمله‌ی اصلی) Hilfsverb صرف‌شده در جایگاه دوم و Partizip II در پایان قرار می‌گیرد. جایگاه دوم یعنی دومین بخش جمله، نه الزاماً دومین کلمه.

در پرسش بله/خیر، Hilfsverb به ابتدای جمله می‌رود: Hattest du den Termin schon vor deiner Reise vereinbart? یعنی «آیا پیش از سفرت وقت ملاقات را هماهنگ کرده بودی؟»

در پرسش با واژه‌ی پرسشی، ابتدا واژه‌ی پرسشی و بعد Hilfsverb می‌آید: Warum hattest du den Termin nicht früher vereinbart? یعنی «چرا وقت ملاقات را زودتر هماهنگ نکرده بودی؟»

در Nebensatz (جمله‌ی وابسته) Hilfsverb به پایان می‌رود و پس از Partizip II قرار می‌گیرد؛ مانند weil ich den Schlüssel vergessen hatte، یعنی «چون کلید را فراموش کرده بودم». برای منفی کردن کل جمله، nicht معمولاً پیش از Partizip II می‌آید؛ جای دقیق آن به بخشِ موردِ نفی بستگی دارد.

ارتباط با زمان‌های دیگر

رویداد دیرتر می‌تواند با Präteritum یا گذشته‌ی کامل بیان شود. گذشته‌ی پیشین به هیچ‌کدام محدود نیست. در روایت نوشتاری، ترکیب Präteritum و گذشته‌ی پیشین رایج است؛ در گفت‌وگو ممکن است رویداد اصلی را با گذشته‌ی کامل بشنوید.

واژه‌هایی مانند schon به معنی «از قبل»، bereits به معنی «پیش‌تر» و noch nicht به معنی «هنوز نه» رابطه‌ی زمانی را روشن‌تر می‌کنند، اما وجودشان اجباری نیست. همچنین لازم نیست همه‌ی جمله‌های یک روایت را به گذشته‌ی پیشین ببرید؛ فقط بخشِ مربوط به اتفاق زودتر چنین ساختی می‌خواهد.

کاربرد با پیوندهای زمانی

nachdem یعنی «پس از اینکه». برای بیان دو اتفاق پیاپی در گذشته، معمولاً اتفاق زودتر در Nebensatz با گذشته‌ی پیشین و اتفاق بعدی با Präteritum یا کامل می‌آید.

bevor یعنی «پیش از اینکه» و خودش ترتیب زمانی را روشن می‌کند؛ بنابراین نباید تصور کنید هر جمله‌ای با آن الزاماً گذشته‌ی پیشین می‌خواهد. با als به معنی «وقتی که» و weil به معنی «چون» هم می‌توان از گذشته‌ی پیشین استفاده کرد، اگر رویداد موردنظر پیش از موقعیت اصلی رخ داده باشد.

جدول

شخص یا نکته	ساخت با Hilfsverb اول	ساخت با Hilfsverb دوم
فرمول کلی	haben im Präteritum + Partizip II	sein im Präteritum + Partizip II
من	ich hatte gemacht	ich war gegangen
تو	du hattest gemacht	du warst gegangen
او؛ مذکر، مؤنث، خنثی	er / sie / es hatte gemacht	er / sie / es war gegangen
ما	wir hatten gemacht	wir waren gegangen
شما؛ جمع دوستانه	ihr hattet gemacht	ihr wart gegangen
آن‌ها	sie hatten gemacht	sie waren gegangen
شما؛ رسمی، مفرد یا جمع	Sie hatten gemacht	Sie waren gegangen
انتخاب Hilfsverb	بیشتر فعل‌ها؛ مانند kaufen / arbeiten / warten	بسیاری از فعل‌های جابه‌جایی یا تغییر وضعیت؛ همچنین sein / bleiben / werden
Partizip II باقاعده	machen → gemacht	reisen → gereist
Partizip II بی‌قاعده	schreiben → geschrieben	gehen → gegangen
Partizip II جداشدنی	einkaufen → eingekauft	ankommen → angekommen
بدون پیشوندِ Partizip II	bezahlen → bezahlt	verreisen → verreist
پایان مصدری ویژه	reservieren → reserviert	passieren → passiert
ترتیب Hauptsatz	Ich hatte die Rechnung bezahlt.	Ich war nach Hause gegangen.
پرسش بله/خیر	Hattest du die Rechnung bezahlt?	Warst du nach Hause gegangen?
پرسش با واژه‌ی پرسشی	Wann hattest du die Rechnung bezahlt?	Warum warst du nach Hause gegangen?
ترتیب Nebensatz	weil ich die Rechnung bezahlt hatte	weil ich nach Hause gegangen war
منفی کردن کل رویداد	Ich hatte die Rechnung nicht bezahlt.	Ich war nicht nach Hause gegangen.

مثال‌ها

Ich hatte die Rechnung schon am Montag bezahlt.

من صورت‌حساب را از قبل، روز دوشنبه پرداخت کرده بودم.

ساخت hatte + bezahlt؛ نقطه‌ی مرجعِ گذشته می‌تواند در بافت قبلی باشد.

Wir waren vor dem Frühstück zum Bahnhof gegangen.

ما پیش از صبحانه به ایستگاه قطار رفته بودیم.

فعل gehen اینجا با Hilfsverb sein ساخته می‌شود.

Hattest du die Unterlagen schon vor dem Gespräch gelesen?

آیا پیش از گفت‌وگو مدارک را خوانده بودی؟

در پرسش بله/خیر، hattest در ابتدای جمله قرار می‌گیرد.

Als ich nach Hause kam, war meine Schwester bereits eingeschlafen.

وقتی به خانه آمدم، خواهرم از قبل خوابش برده بود.

خوابیدن زودتر از رسیدن رخ داده است؛ einschlafen با sein می‌آید.

Ich konnte nicht bezahlen, weil ich mein Portemonnaie vergessen hatte.

نتوانستم پرداخت کنم، چون کیف پولم را فراموش کرده بودم.

در Nebensatz، hatte پس از vergessen می‌آید.

Nachdem wir die Wohnung besichtigt hatten, unterschrieben wir den Mietvertrag.

پس از اینکه از آپارتمان بازدید کردیم، قرارداد اجاره را امضا کردیم.

بعد از Nebensatz آغازین، Hauptsatz با فعل unterschrieben شروع می‌شود.

Ich habe den Bus verpasst, weil ich zu spät aufgestanden war.

از اتوبوس جا ماندم، چون خیلی دیر از خواب بلند شده بودم.

رویداد اصلی با Perfekt و رویداد قبلی با Plusquamperfekt آمده است.

Nachdem der Techniker gegangen war, bemerkten wir den Fehler.

پس از اینکه تعمیرکار رفت، متوجه اشکال شدیم.

در Nebensatz نیز ساخت با sein به صورت gegangen war می‌آید.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Ich hatte nach Hause gegangen. — درست: Ich war nach Hause gegangen. — فعل رفتن در این کاربرد با sein ساخته می‌شود، نه haben.
اشتباه: Du hatte die Rechnung bezahlt. — درست: Du hattest die Rechnung bezahlt. — Hilfsverb باید با شخصِ فاعل هماهنگ باشد.
اشتباه: Ich war müde, weil ich hatte schlecht geschlafen. — درست: Ich war müde, weil ich schlecht geschlafen hatte. — در Nebensatz، Hilfsverb پس از Partizip II و در پایان می‌آید.
اشتباه: Wir hatten die Rechnung bezahlten. — درست: Wir hatten die Rechnung bezahlt. — پس از Hilfsverb به Partizip II نیاز داریم، نه فعل Präteritum.
اشتباه: Nachdem wir hatten gegessen, gingen wir nach Hause. — درست: Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir nach Hause. — پس از nachdem نیز ترتیب Nebensatz رعایت می‌شود.