گذشته‌ی Perfekt با haben و sein

Perfekt چه کاربردی دارد؟

زمان Perfekt رویداد یا وضعیتی در گذشته را بیان می‌کند. در مکالمه، پیام و ایمیل دوستانه زیاد از آن استفاده می‌کنیم. وجود واژه‌ای مانند gestern، یعنی «دیروز»، الزامی نیست؛ گاهی موقعیت گفت‌وگو زمان را روشن می‌کند.

Ich habe heute lange gearbeitet. یعنی «امروز مدت زیادی کار کردم.» این جمله کار انجام‌شده را بیان می‌کند، حتی اگر امروز هنوز تمام نشده باشد.

دو بخش اصلی جمله

ساخت اصلی چنین است: فاعل + Hilfsverb (فعل کمکی) صرف‌شده + بقیه‌ی جمله + Partizip II. Hilfsverb را متناسب با فاعل در Präsens (زمان حال) صرف می‌کنیم؛ Partizip II برای همه‌ی اشخاص ثابت می‌ماند.

Wir haben heute Brot gekauft. یعنی «ما امروز نان خریدیم.» در این جمله، haben صرف شده و gekauft در پایان قرار گرفته است.

همه‌ی شکل‌های Hilfsverb در جدول آمده‌اند. برای خطاب رسمیِ یک نفر یا چند نفر، Sie haben و Sie sind به کار می‌روند. حرف اول Sie رسمی همیشه بزرگ نوشته می‌شود.

چه وقت از haben استفاده کنیم؟

بیشتر فعل‌ها Perfekt را با haben می‌سازند. این گروه شامل بسیاری از فعالیت‌ها مانند کارکردن، خریدکردن، خوابیدن و منتظرماندن است.

• فعل‌هایی که مفعول مستقیم دارند، معمولاً با haben می‌آیند.
• فعل‌های بازتابی، یعنی فعل‌هایی که با ضمیری مانند mich یا sich به فاعل برمی‌گردند، با haben ساخته می‌شوند.
• خود فعل haben هم Perfekt را با haben می‌سازد: Ich habe gestern keine Zeit gehabt. یعنی «دیروز وقت نداشتم.»

فقط به معنای «حرکت» تکیه نکنید: فعالیتی مانند رقصیدن معمولاً با haben می‌آید، مگر اینکه جابه‌جایی به مقصد مشخصی بیان شود.

چه وقت از sein استفاده کنیم؟

فعل‌هایی که جابه‌جایی فاعل از جایی به جای دیگر را نشان می‌دهند و مفعول مستقیم ندارند، معمولاً با sein ساخته می‌شوند؛ مانند gehen، kommen و fahren.

گروه مهم دیگر، تغییر حالت است: aufwachen یعنی «بیدارشدن» و einschlafen یعنی «به خواب رفتن». فعل‌های sein، bleiben و werden نیز با sein می‌آیند. بنابراین قانون «هرچه حرکت ندارد با haben می‌آید» درست نیست.

انتخاب Hilfsverb گاهی به کاربرد فعل بستگی دارد. Ich bin nach Hause gefahren. یعنی «با وسیله‌ی نقلیه به خانه رفتم.» اما Ich habe den Wagen in die Garage gefahren. یعنی «ماشین را به داخل گاراژ بردم.» در جمله‌ی دوم، ماشین مفعول مستقیم است.

Partizip II چگونه ساخته می‌شود؟

• فعل باقاعده: معمولاً ge- + بن فعل + -t؛ مانند machen → gemacht.
• پس از بعضی بن‌ها، برای تلفظ آسان‌تر -et می‌آید؛ مانند arbeiten → gearbeitet.
• فعل بی‌قاعده اغلب به -en ختم می‌شود و ممکن است بن آن تغییر کند؛ مانند trinken → getrunken. شکل‌های مختلطی مانند bringen → gebracht را هم باید یاد گرفت.
• در فعل جداشدنی، ge میان پیشوند و بن قرار می‌گیرد: einkaufen → eingekauft.
• فعل‌های دارای پیشوند جدانشدنی و فعل‌های پایان‌یافته به -ieren معمولاً ge- نمی‌گیرند: besuchen → besucht و telefonieren → telefoniert.

جای فعل در سؤال و Nebensatz (جمله‌ی وابسته)

در جمله‌ی خبری، Hilfsverb جایگاه دوم و Partizip II پایان جمله است. اگر جمله با زمان شروع شود، فاعل بعد از Hilfsverb می‌آید.

در سؤال بله‌وخیر، Hilfsverb اول می‌آید؛ در سؤال پرسشی، پس از واژه‌ی پرسشی قرار می‌گیرد. Nebensatz: پس از weil یا dass، Hilfsverb به انتهای جمله، بعد از Partizip II می‌رود.

جدول

مثال‌ها

Ich habe heute viel Wasser getrunken.

امروز آب زیادی نوشیدم.

فعل trinken با haben می‌آید؛ شکل سوم آن getrunken است.

Du hast gestern im Supermarkt eingekauft.

تو دیروز از سوپرمارکت خرید کردی.

در فعل جداشدنی einkaufen، بخش ge میان پیشوند و بن قرار می‌گیرد.

Wir sind heute zu Hause geblieben.

ما امروز در خانه ماندیم.

فعل bleiben با وجود نداشتن معنای جابه‌جایی، با sein ساخته می‌شود.

Das Kind ist um sieben aufgewacht.

کودک ساعت ۷ بیدار شد.

فعل aufwachen تغییر حالت را بیان می‌کند و با sein می‌آید.

Gestern haben wir unsere Nachbarn besucht.

دیروز به دیدن همسایه‌هایمان رفتیم.

پس از Gestern، Hilfsverb در جایگاه دوم است؛ besucht پیشوند ge- ندارد.

Habt ihr die Küche schon geputzt?

آیا شما آشپزخانه را تمیز کرده‌اید؟

در سؤال بله‌وخیر، Habt پیش از فاعل قرار می‌گیرد.

Wann sind Sie nach Deutschland gekommen?

شما چه زمانی به آلمان آمدید؟

بعد از واژه‌ی پرسشی Wann، Hilfsverb می‌آید؛ Sie خطاب رسمی است.

Ich bin müde, weil ich wenig geschlafen habe.

خسته‌ام، چون کم خوابیده‌ام.

در Nebensatz با weil، Hilfsverb habe پس از geschlafen می‌آید.

اشتباه‌های رایج

• اشتباه: Ich habe nach Hause gegangen. — درست: Ich bin nach Hause gegangen. — برای رفتن فاعل از جایی به جای دیگر، فعل gehen با sein می‌آید.
• اشتباه: Du haben heute viel gearbeitet. — درست: Du hast heute viel gearbeitet. — Hilfsverb باید متناسب با فاعل صرف شود.
• اشتباه: Wir haben gekaufen. — درست: Wir haben gekauft. — Partizip II باقاعده‌ی kaufen به -t ختم می‌شود.
• اشتباه: Sie hat gestern getelefoniert. — درست: Sie hat gestern telefoniert. — فعل‌های پایان‌یافته به -ieren در شکل سوم ge- نمی‌گیرند.
• اشتباه: Ich bin müde, weil ich habe gearbeitet. — درست: Ich bin müde, weil ich gearbeitet habe. — پس از weil، Hilfsverb در انتهای جمله قرار می‌گیرد.

مبحث‌های مرتبط

• فعل‌های sein و haben در Präsens
• ساخت Partizip II در آلمانی
• Präteritum sein، haben و Modalverben
• Nebensätze با weil و dass