فعل‌های Dativ در آلمانی

بعضی فعل‌های آلمانی مانند helfen و danken متمم خود را در حالت Dativ می‌گیرند. با شناخت این فعل‌ها می‌توانید Artikel و ضمیر درست را انتخاب کنید و درباره‌ی کمک، سلیقه، مالکیت و احساس خود صحبت کنید.

فعل Dativ یعنی چه؟

Dativ؛ حالتی که شکل Artikel و بعضی ضمیرها را تغییر می‌دهد. برخی فعل‌ها متمم Dativ می‌خواهند. برای نمونه، helfen به معنی «کمک کردن» با Dativ می‌آید؛ در فارسی هم می‌گوییم «به کسی کمک کردن». اما در فعل‌هایی مانند gratulieren یا folgen ترجمه‌ی فارسی راهنمای مطمئنی برای حالت نیست.

برای پرسیدن درباره‌ی متمم شخصی Dativ، از wem? به معنی «به چه کسی؟» استفاده می‌کنیم:

Wem hilfst du heute bei der Arbeit? — «امروز در کار به چه کسی کمک می‌کنی؟»
Ich helfe heute meinem neuen Kollegen. — «امروز به همکار جدیدم کمک می‌کنم.»

حالت متمم را همراه فعل یاد بگیرید؛ ترجمه‌ی فارسی به‌تنهایی راهنمای مطمئنی نیست. Dativ هم برای اشخاص و هم برای چیزها به کار می‌رود.

Artikel و ضمیر چه تغییری می‌کنند؟

Artikel یا واژه‌ای که پیش از اسم می‌آید. در Dativ، Artikel معین مذکر و خنثی dem، مؤنث der و جمع den است. Artikel نامعین نیز به شکل‌های einem و einer درمی‌آید. Possessivartikel (واژه‌ی ملکی) مانند mein و منفی‌ساز kein همین الگوی پسوندها را دارند.

در جمع، خود اسم معمولاً -n می‌گیرد: den Kindern یعنی «به بچه‌ها». اگر جمع از قبل به -n یا -en ختم شود، چیزی اضافه نمی‌کنیم؛ مانند den Frauen. جمع‌های پایان‌یافته به -s نیز این پسوند را نمی‌گیرند؛ مانند den Teams.

ضمیرها را هم باید تغییر داد: مثلاً ich به mir و du به dir تبدیل می‌شود. شکل مؤدبانه‌ی Ihnen همیشه با حرف بزرگ آغاز می‌شود. جدول، همه‌ی شخص‌ها را نشان می‌دهد.

فعل‌های مهم را با معنی یاد بگیرید

فعل‌های helfen، danken و antworten به‌ترتیب برای کمک کردن، تشکر کردن و پاسخ دادن کاربرد دارند. zuhören یعنی «گوش دادن» و gratulieren یعنی «تبریک گفتن».

برای سلیقه و تجربه‌ی شخصی، gefallen یعنی «خوشایند بودن»، schmecken یعنی «مزه دادن» و passen در بحث لباس یعنی «اندازه بودن». gehören مالکیت را بیان می‌کند. fehlen برای نبودن یا دلتنگی و wehtun برای درد داشتن به کار می‌رود.

فعل‌های glauben، vertrauen و folgen نیز در کاربردهای جدول Dativ می‌خواهند. دقت کنید: jemandem glauben یعنی «حرف کسی را باور کردن»، اما etwas glauben یعنی «چیزی را باور کردن» و متمم آن Dativ نیست.

چه کسی یا چه چیزی فاعل است؟

فعل با فاعل هماهنگ می‌شود، نه با شخصی که در Dativ آمده است. این نکته در فعل‌های مربوط به سلیقه و احساس بسیار مهم است:

Der neue Stuhl gefällt meiner Mutter. — «مادرم از صندلی جدید خوشش می‌آید.»
Die neuen Stühle gefallen meiner Mutter. — «مادرم از صندلی‌های جدید خوشش می‌آید.»

در جمله‌ی اول صندلی فاعل مفرد است؛ در جمله‌ی دوم صندلی‌ها فاعل جمع هستند. همین الگو برای gehören، schmecken، passen و fehlen هم کاربرد دارد.

صرف و جای فعل را بررسی کنید

Dativ بودن، قواعد صرف فعل را عوض نمی‌کند. برای نمونه، شکل‌های مهم helfen عبارت‌اند از du hilfst و er hilft.

فعل‌های zuhören و wehtun جداشدنی‌اند؛ در جمله‌ی خبری ساده، بخش جداشدنی به پایان جمله می‌رود. با جمع بودن فاعل نیز فعل باید جمع باشد:

Meine Beine tun mir heute weh. — «امروز پاهایم درد می‌کنند.»

اگر جمله را با متمم Dativ شروع کنید، فعل صرف‌شده همچنان در جایگاه دوم می‌ماند: Mir schmeckt die Suppe sehr gut. یعنی «این سوپ به نظرم خیلی خوشمزه است».

جدول

بخش	شکل آلمانی	معنی یا کاربرد فارسی
فعل	jemandem helfen	به کسی کمک کردن
فعل	jemandem danken	از کسی تشکر کردن
فعل	jemandem antworten	به کسی پاسخ دادن
فعل جداشدنی	jemandem zuhören	به کسی گوش دادن
فعل	jemandem gratulieren	به کسی تبریک گفتن
فعل	jemandem gefallen	مورد پسند کسی بودن
فعل	jemandem gehören	متعلق به کسی بودن
فعل	jemandem schmecken	برای کسی مزه‌ی مطلوب داشتن
فعل	jemandem passen	اندازه‌ی کسی بودن؛ درباره‌ی لباس
فعل	jemandem fehlen	نبودن و کمبود ایجاد کردن؛ برای کسی جای خالی داشتن
فعل جداشدنی	jemandem wehtun	برای کسی درد ایجاد کردن
فعل	jemandem glauben	حرف کسی را باور کردن
فعل	jemandem vertrauen	به کسی اعتماد کردن
فعل	jemandem folgen	دنبال کسی رفتن
ضمیر: من	ich → mir	شکل Dativ اول‌شخص مفرد
ضمیر: تو	du → dir	شکل Dativ دوم‌شخص مفرد
ضمیر: او، مذکر	er → ihm	شکل Dativ سوم‌شخص مفرد مذکر
ضمیر: او، مؤنث	sie → ihr	شکل Dativ سوم‌شخص مفرد مؤنث
ضمیر: آن، خنثی	es → ihm	شکل Dativ سوم‌شخص مفرد خنثی
ضمیر: ما	wir → uns	شکل Dativ اول‌شخص جمع
ضمیر: شما، دوستانه	ihr → euch	شکل Dativ دوم‌شخص جمع
ضمیر: آن‌ها	sie → ihnen	شکل Dativ سوم‌شخص جمع
ضمیر: شما، مؤدبانه	Sie → Ihnen	برای خطاب رسمی به یک یا چند نفر
Artikel معین: مذکر	der → dem	مانند «به مرد»
Artikel معین: مؤنث	die → der	مانند «به زن»
Artikel معین: خنثی	das → dem	مانند «به بچه»
Artikel معین: جمع	die → den	اسم جمع معمولاً پسوند Dativ هم می‌گیرد
Artikel نامعین: مذکر	ein → einem	Dativ مفرد مذکر
Artikel نامعین: مؤنث	eine → einer	Dativ مفرد مؤنث
Artikel نامعین: خنثی	ein → einem	Dativ مفرد خنثی
Artikel نامعین: جمع	—	Artikel نامعین مثبت شکل جمع ندارد
ملکی: مذکر و خنثی	mein → meinem	همین الگو برای دیگر Possessivartikel
ملکی: مؤنث	meine → meiner	Dativ مفرد مؤنث
ملکی: جمع	meine → meinen	Dativ جمع
منفی‌ساز: مذکر و خنثی	kein → keinem	Dativ مفرد مذکر و خنثی
منفی‌ساز: مؤنث	keine → keiner	Dativ مفرد مؤنث
منفی‌ساز: جمع	keine → keinen	Dativ جمع
پسوند اسم جمع	die Kinder → den Kindern	افزودن پسوند Dativ به اسم
جمع پایان‌یافته به نون	die Frauen → den Frauen	بدون پسوند اضافه
جمع پایان‌یافته به اس	die Teams → den Teams	بدون پسوند اضافه

مثال‌ها

Das Buch gehört meiner Schwester.

این کتاب متعلق به خواهرم است.

مالک بعد از gehören در Dativ می‌آید: meiner Schwester.

Der Tee schmeckt mir sehr gut.

این چای به نظرم خیلی خوشمزه است.

ضمیر mir نشان می‌دهد چه کسی مزه‌ی چای را می‌پسندد.

Deine neue Jacke gefällt mir gut.

از کاپشن جدیدت خوشم می‌آید.

فاعل deine neue Jacke مفرد است؛ بنابراین فعل gefällt می‌آید.

Ich helfe dir heute beim Lernen.

امروز در درس خواندن به تو کمک می‌کنم.

بعد از helfen، شکل Dativ dir لازم است.

Wir danken Ihnen für Ihre Hilfe.

از شما برای کمکتان تشکر می‌کنیم.

ضمیر مؤدبانه‌ی Dativ Ihnen با حرف بزرگ نوشته می‌شود.

Bitte hört der Lehrerin gut zu.

لطفاً خوب به معلم گوش بدهید.

فعل zuhören جداشدنی است و der Lehrerin متمم Dativ آن است.

Mir tun heute beide Füße weh.

امروز هر دو پایم درد می‌کنند.

فاعل جمع beide Füße است؛ پس شکل tun به کار می‌رود.

Zum Geburtstag gratuliere ich meinen beiden Nachbarn.

تولد هر دو همسایه‌ام را به آن‌ها تبریک می‌گویم.

دریافت‌کنندگان تبریک در Dativ جمع آمده‌اند: meinen beiden Nachbarn.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Ich helfe dich heute. — درست: Ich helfe dir heute. — فعل کمک کردن متمم Dativ می‌خواهد، نه Akkusativ.
اشتباه: Wir danken Sie für Ihre Hilfe. — درست: Wir danken Ihnen für Ihre Hilfe. — برای مخاطب رسمی، ضمیر Dativ لازم است.
اشتباه: Mir gefällt die neuen Schuhe. — درست: Mir gefallen die neuen Schuhe. — کفش‌ها فاعل جمع هستند و فعل باید جمع باشد.
اشتباه: Ich helfe den Kinder. — درست: Ich helfe den Kindern. — در این جمع، علاوه بر Artikel Dativ، اسم هم پسوند می‌گیرد.
اشتباه: Ich zuhöre meiner Lehrerin. — درست: Ich höre meiner Lehrerin zu. — در جمله‌ی خبری ساده، بخش جداشدنی فعل به پایان جمله می‌رود.