Dativ: Artikel و ضمیرهای شخصی

Dativ یعنی حالت دستوری‌ای که بعضی فعل‌ها و حرف‌های اضافه به آن نیاز دارند. در این درس یاد می‌گیرید Artikel و ضمیر شخصی را در این حالت تغییر دهید و به تغییر اسم‌های جمع هم توجه کنید.

Dativ چه کاربردی دارد؟

در آلمانی، نقش یک اسم یا ضمیر در جمله روی شکل آن اثر می‌گذارد. Dativ؛ در جمله‌های ساده، اغلب دریافت‌کننده‌ی چیزی یا کسی را نشان می‌دهد که کاری برای او انجام می‌شود. اما Dativ را نباید همیشه با «به» ترجمه کرد.

Ich gebe dem Kind einen Apfel. یعنی «من به کودک یک سیب می‌دهم.»

در این جمله، کودک دریافت‌کننده است. برای پرسیدن درباره‌ی شخص در Dativ از wem? به معنی «به چه کسی؟» استفاده می‌کنیم. بااین‌حال، انتخاب Dativ به ساخت آلمانی بستگی دارد، نه فقط به معنی فارسی.

Artikel چگونه تغییر می‌کند؟

Artikel؛ واژه‌ای مانند der یا ein که پیش از اسم می‌آید. در Dativ، bestimmter Artikel (آرتیکل معین) برای مذکر و خنثی dem، برای مؤنث der و برای جمع den است. جنس خود اسم تغییر نمی‌کند.

unbestimmter Artikel (آرتیکل نامعین) برای مذکر و خنثی einem و برای مؤنث einer می‌شود. unbestimmter Artikel صورت جمع ندارد؛ بنابراین در جمع ممکن است اسم بدون Artikel بیاید.

Ich fahre mit einer Kollegin zur Arbeit. یعنی «من با یک همکار (زن) به محل کار می‌روم.»

اسم و جنس آن را با هم یاد بگیرید. برای انتخاب شکل درست، ابتدا باید بدانید اسم مذکر، مؤنث، خنثی یا جمع است.

منفی‌ساز و Possessivartikel (واژه‌ی ملکی) در Dativ

واژه‌ی منفی‌ساز kein هم تغییر می‌کند: برای مذکر و خنثی keinem، برای مؤنث keiner و برای جمع keinen.

Possessivartikel یعنی واژه‌ی ملکی پیش از اسم، مانند «مال من» یا «مال تو». پایه‌های آن عبارت‌اند از: mein، dein، sein، ihr، unser، euer، ihr و شکل محترمانه‌ی Ihr.

پایان این واژه‌ها برای مذکر و خنثی -em، برای مؤنث -er و برای جمع -en است؛ مثلاً meinem Vater یعنی «به پدرم». در صورت‌های رایجِ euer، شکل‌ها eurem، eurer و euren هستند. جنس و تعداد اسمِ بعدی پایان را تعیین می‌کند، نه جنس صاحب آن.

ضمیرهای شخصی در Dativ

Personalpronomen یعنی ضمیر شخصی؛ واژه‌ای که جای شخص یا اسم می‌نشیند. به‌جای تکرار dem Mann می‌توان از ihm و به‌جای der Frau از ihr استفاده کرد.

همه‌ی صورت‌ها در جدول آمده‌اند. دقت کنید که sie برای «او»ی مؤنث به ihr، ولی برای «آن‌ها» به ihnen تبدیل می‌شود. ضمیر محترمانه‌ی Sie در Dativ Ihnen است و همیشه با حرف بزرگ نوشته می‌شود.

تغییر خود اسم در Dativ

در مفرد، خود اسم معمولاً ثابت می‌ماند و Artikel تغییر می‌کند. بعضی اسم‌های مذکر استثنا هستند؛ مثلاً der Junge در Dativ dem Jungen می‌شود.

در جمع، معمولاً به اسم -n اضافه می‌شود: Kinder → Kindern. اگر شکل جمع از قبل به -n ختم شود یا پایان جمع آن -s باشد، چیزی اضافه نمی‌کنیم: Frauen → Frauen و Autos → Autos.

Dativ را کجا تشخیص بدهیم؟

بعضی فعل‌ها مانند helfen به معنی «کمک کردن» و danken به معنی «تشکر کردن»، شخص را در Dativ می‌گیرند. حرف‌های اضافه‌ی mit، nach، bei، aus، von، zu، seit و gegenüber نیز با Dativ می‌آیند.

هنگام ساخت جمله، اول فعل یا حرف اضافه را بررسی کنید، سپس صورت مناسب Artikel یا ضمیر را انتخاب کنید. اگر اسم جمع است، پایان خود اسم را هم کنترل کنید.

جدول

دسته	پایه یا گروه	صورت Dativ	نکته یا نمونه
bestimmter Artikel	مذکر: der	dem	dem Mann
bestimmter Artikel	مؤنث: die	der	der Frau
bestimmter Artikel	خنثی: das	dem	dem Kind
bestimmter Artikel	جمع: die	den	den Kindern
unbestimmter Artikel	مذکر: ein	einem	einem Mann
unbestimmter Artikel	مؤنث: eine	einer	einer Frau
unbestimmter Artikel	خنثی: ein	einem	einem Kind
unbestimmter Artikel	جمع	ندارد	mit Kindern
منفی‌ساز	مذکر / خنثی	keinem	keinem Mann / keinem Kind
منفی‌ساز	مؤنث	keiner	keiner Frau
منفی‌ساز	جمع	keinen	keinen Kindern
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	ich → mein	meinem / meiner / meinem / meinen	مال من
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	du → dein	deinem / deiner / deinem / deinen	مال تو
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	er / es → sein	seinem / seiner / seinem / seinen	مال او
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	sie → ihr	ihrem / ihrer / ihrem / ihren	مال او؛ مؤنث
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	wir → unser	unserem / unserer / unserem / unseren	مال ما
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	ihr → euer	eurem / eurer / eurem / euren	مال شما؛ دوستانه‌ی جمع
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	sie → ihr	ihrem / ihrer / ihrem / ihren	مال آن‌ها
ملکی؛ به‌ترتیب مذکر، مؤنث، خنثی، جمع	Sie → Ihr	Ihrem / Ihrer / Ihrem / Ihren	مال شما؛ محترمانه
ضمیر شخصی	ich	mir	من
ضمیر شخصی	du	dir	تو
ضمیر شخصی	er	ihm	او؛ مذکر
ضمیر شخصی	sie	ihr	او؛ مؤنث
ضمیر شخصی	es	ihm	آن؛ خنثی
ضمیر شخصی	wir	uns	ما
ضمیر شخصی	ihr	euch	شما؛ دوستانه‌ی جمع
ضمیر شخصی	sie	ihnen	آن‌ها
ضمیر شخصی	Sie	Ihnen	شما؛ محترمانه
اسم جمع	Kinder	Kindern	معمولاً افزودن -n
اسم جمع با پایان موجود	Frauen / Autos	Frauen / Autos	بدون افزودن پایان تازه
استثنای مفرد مذکر	der Junge	dem Jungen	خود اسم هم تغییر می‌کند

مثال‌ها

Meine Schwester hilft mir beim Kochen.

خواهرم در آشپزی به من کمک می‌کند.

ضمیر ich پس از فعل helfen به mir تبدیل می‌شود.

Ich gebe dir meine neue Adresse.

من نشانی جدیدم را به تو می‌دهم.

دریافت‌کننده با ضمیر Dativ dir آمده است.

Der Arzt gibt ihm ein Rezept.

پزشک به او یک نسخه می‌دهد.

ضمیر ihm در اینجا جای یک شخص مذکر آمده است.

Die blaue Tasche gehört ihr nicht.

کیف آبی مال او نیست.

فعل gehören صاحب را در Dativ می‌گیرد؛ ihr اینجا یعنی «به او» برای مؤنث.

Die Lehrerin erklärt uns die Aufgabe.

معلم تمرین را برای ما توضیح می‌دهد.

ضمیر wir در Dativ به uns تبدیل شده است.

Ich bringe euch morgen die Bücher.

من فردا کتاب‌ها را برای شما می‌آورم.

ضمیر euch برای خطاب دوستانه به چند نفر است.

Die Kinder kommen, und ich helfe ihnen.

بچه‌ها می‌آیند و من به آن‌ها کمک می‌کنم.

ضمیر ihnen به اسم جمع die Kinder برمی‌گردد.

Kann ich Ihnen mit dem Koffer helfen?

می‌توانم برای جابه‌جایی چمدان به شما کمک کنم؟

هم Ihnen پس از helfen و هم dem Koffer پس از mit Dativ هستند.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Ich helfe dich. — درست: Ich helfe dir. — فعل helfen برای شخص به Dativ نیاز دارد.
اشتباه: Ich fahre mit die Frau. — درست: Ich fahre mit der Frau. — پس از mit، Artikel مؤنث در Dativ der است.
اشتباه: Ich spiele mit den Kinder. — درست: Ich spiele mit den Kindern. — در این جمع، علاوه بر Artikel، پایان اسم هم تغییر می‌کند.
اشتباه: Ich spreche mit meinem Mutter. — درست: Ich spreche mit meiner Mutter. — پایان واژه‌ی ملکی با اسم مؤنث Mutter هماهنگ می‌شود.
اشتباه: Die Kinder sind hier. Ich helfe ihr. — درست: Die Kinder sind hier. Ich helfe ihnen. — برای اشاره به بچه‌ها، ضمیر جمع ihnen لازم است.