ضمیرهای شخصی در Akkusativ و Dativ

ضمیرهای شخصی به‌جای اسم می‌آیند تا مجبور نباشیم آن را تکرار کنیم. در این درس یاد می‌گیرید چه زمانی از شکل‌هایی مانند mich و mir استفاده کنید و جای آن‌ها در جمله کجاست.

چرا شکل ضمیر تغییر می‌کند؟

Personalpronomen یعنی «ضمیر شخصی»، مانند «من»، «تو» و «او». شکل ضمیر در آلمانی به نقش آن در جمله بستگی دارد. Nominativ و Akkusativ را از قبل می‌شناسید؛ Dativ حالت دیگری است که بعضی فعل‌ها و حرف‌های اضافه به آن نیاز دارند.

در جمله‌ی Ich sehe dich.، یعنی «من تو را می‌بینم»، ich فاعل است و dich مفعول مستقیم. پس نمی‌توانیم شکل Nominativ du را همان‌طور بعد از فعل قرار دهیم. برای انتخاب ضمیر درست، ابتدا نقش آن یا ساخت فعل را مشخص کنید.

ضمیرهای Akkusativ

شکل‌های Akkusativ به‌ترتیب عبارت‌اند از: mich, dich, ihn, sie, es, uns, euch, sie, Sie. بعضی شکل‌ها با Nominativ یکسان‌اند، اما نقششان در جمله فرق دارد. جدول پایین هر سه حالت را کنار هم نشان می‌دهد.

فعل‌هایی مانند sehen به معنی «دیدن»، besuchen به معنی «به دیدن کسی رفتن» و anrufen به معنی «تلفن زدن به کسی» مفعول Akkusativ می‌گیرند.

Ich rufe dich heute an. یعنی «امروز به تو تلفن می‌زنم.»

وجود «به» در ترجمه‌ی فارسی دلیل Dativ بودن نیست. ساخت فعل آلمانی را همراه خود فعل یاد بگیرید.

ضمیرهای Dativ

شکل‌های Dativ عبارت‌اند از: mir, dir, ihm, ihr, ihm, uns, euch, ihnen, Ihnen. فعل‌هایی مانند helfen به معنی «کمک کردن»، danken به معنی «تشکر کردن» و gehören به معنی «تعلق داشتن» با Dativ می‌آیند.

Die Tasche gehört ihr. یعنی «کیف متعلق به اوست.»

اینجا ihr به یک شخص مؤنث اشاره می‌کند. برای شخص مذکر و اسم خنثی، شکل Dativ ihm است. برای «آن‌ها» از ihnen و برای «شما»ی محترمانه، چه یک نفر و چه چند نفر، از Ihnen استفاده کنید. حرف اول شکل محترمانه همیشه بزرگ است.

ضمیر بعد از حرف اضافه

حرف اضافه هم می‌تواند حالت ضمیر را تعیین کند. پس فقط به فعل نگاه نکنید؛ بررسی کنید آیا ضمیر بعد از حرف اضافه آمده است یا نه.

پس از für, ohne, durch, gegen, um ضمیر Akkusativ می‌آید.
پس از mit, nach, bei, aus, von, zu, seit, gegenüber ضمیر Dativ می‌آید.

Das Geschenk ist für dich. یعنی «هدیه برای توست.» در مقابل، Ich fahre mit dir. یعنی «من با تو می‌روم.» شکل ضمیر در این دو جمله به حرف اضافه وابسته است، نه به معنی فارسی «تو».

انتخاب مرجع و جای ضمیر

اگر ضمیر جای اسم بنشیند، Genus (جنس دستوری) و شمار همان اسم را حفظ می‌کند: برای اسم مذکر در Akkusativ ihn، برای مؤنث sie، برای خنثی es و برای جمع sie می‌آید. در Dativ، این شکل‌ها به‌ترتیب ihm, ihr, ihm, ihnen هستند.

در جمله‌ی خبری ساده، ضمیر Akkusativ بدون تأکید معمولاً نزدیک فعل صرف‌شده قرار می‌گیرد. اگر هر دو مفعول ضمیر باشند، ترتیب معمول Akkusativ، سپس Dativ است:

Ich gebe es dir. یعنی «آن را به تو می‌دهم.»

اگر فقط یکی ضمیر باشد، ضمیر معمولاً پیش از مفعول اسمی می‌آید. این ترتیب را با جمله‌های کوتاه تمرین کنید؛ برای انتخاب حالت، همچنان ساخت فعل تعیین‌کننده است.

جدول

شخص یا مرجع	Nominativ	Akkusativ	Dativ
من	ich	mich	mir
تو	du	dich	dir
او؛ مذکر	er	ihn	ihm
او؛ مؤنث	sie	sie	ihr
آن؛ خنثی	es	es	ihm
ما	wir	uns	uns
شما؛ جمع دوستانه	ihr	euch	euch
آن‌ها	sie	sie	ihnen
شما؛ محترمانه، مفرد یا جمع	Sie	Sie	Ihnen

مثال‌ها

Ich sehe dich heute im Park.

امروز تو را در پارک می‌بینم.

فعل sehen مفعول Akkusativ می‌گیرد: du به dich تبدیل می‌شود.

Die Ärztin untersucht ihn heute Nachmittag.

پزشک امروز بعدازظهر او را معاینه می‌کند.

ihn شکل Akkusativ er است.

Wir helfen euch bei den Hausaufgaben.

ما در انجام تکالیف به شما کمک می‌کنیم.

فعل helfen Dativ می‌گیرد؛ euch برای خطاب دوستانه به چند نفر است.

Die Wohnung gefällt uns sehr gut.

ما این آپارتمان را خیلی می‌پسندیم.

در ساخت gefallen، شخصی که چیزی را می‌پسندد با Dativ می‌آید: uns.

Ich habe heute ein Paket für sie.

من امروز یک بسته برای او دارم.

بعد از für Akkusativ می‌آید؛ sie در این مثال به یک شخص مؤنث اشاره دارد.

Die Kinder kommen heute mit ihnen.

بچه‌ها امروز همراه آن‌ها می‌آیند.

بعد از mit Dativ می‌آید؛ ihnen با حرف کوچک یعنی «آن‌ها».

Kann ich Ihnen morgen den Schlüssel bringen?

می‌توانم فردا کلید را برایتان بیاورم؟

Ihnen ضمیر Dativ محترمانه است و پیش از مفعول اسمی den Schlüssel آمده است.

Du brauchst das Formular, ich schicke es dir.

تو به فرم نیاز داری، آن را برایت می‌فرستم.

es جای das Formular آمده است؛ وقتی هر دو مفعول ضمیرند، معمولاً es پیش از dir قرار می‌گیرد.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Ich helfe dich. — درست: Ich helfe dir. — فعل «کمک کردن» در آلمانی Dativ می‌گیرد، پس باید dir بیاید.
اشتباه: Ich rufe dir morgen an. — درست: Ich rufe dich morgen an. — فعل anrufen Akkusativ می‌گیرد؛ «به تو» در ترجمه‌ی فارسی نباید باعث انتخاب Dativ شود.
اشتباه: Ich komme mit du. — درست: Ich komme mit dir. — بعد از mit به ضمیر Dativ نیاز داریم، نه ضمیر Nominativ.
اشتباه: Das Geschenk ist für mir. — درست: Das Geschenk ist für mich. — حرف اضافه‌ی für Akkusativ می‌گیرد.