فعل‌های بی‌قاعده در Präsens

بعضی فعل‌های آلمانی در Präsens (زمان حال) شکل‌هایی دارند که فقط با افزودن پسوند معمول ساخته نمی‌شوند. با یادگیری تغییر واکه و صرف کامل werden و wissen می‌توانید درباره‌ی کارهای روزمره و دانسته‌های خود درست جمله بسازید.

چه چیزی در فعل تغییر می‌کند؟

در فعل‌های باقاعده، معمولاً بخش اصلی فعل ثابت می‌ماند و پسوند آن با شخص تغییر می‌کند. این بخش اصلی را ریشه‌ی فعل می‌نامیم. برای نمونه، در machen یعنی «انجام دادن»، ریشه mach- است.

اما بعضی فعل‌های پرکاربرد در Präsens تغییر دیگری هم دارند: واکه‌ی ریشه، یعنی صدای داخل آن، عوض می‌شود. این تغییر را باید همراه خود فعل یاد بگیرید؛ نمی‌توان آن را برای هر فعل تازه حدس زد.

در گروه‌های تغییر واکه‌ی این درس، تغییر فقط با du یعنی «تو» و er / sie / es یعنی «او یا آن» رخ می‌دهد. شکل‌های ich، wir، ihr و sie / Sie این تغییر را ندارند. فعل‌های werden و wissen را جداگانه بررسی می‌کنیم.

تغییر واکه‌ی e به i یا ie

در فعل‌هایی مانند sprechen یعنی «صحبت کردن»، واکه‌ی e به i تبدیل می‌شود:

ich spreche، اما du sprichst و er spricht.
wir sprechen و ihr sprecht بدون تغییر واکه هستند.

فعل‌های geben، helfen، essen و treffen هم این نوع تغییر را دارند. در nehmen یعنی «گرفتن»، املای ریشه هم تغییر می‌کند: du nimmst و er nimmt.

در بعضی فعل‌ها، e به ie تبدیل می‌شود؛ مانند lesen یعنی «خواندن» و sehen یعنی «دیدن». بنابراین شکل‌های درست du liest و du siehst هستند.

هر فعل دارای e چنین تغییری ندارد. برای مثال، lernen یعنی «یاد گرفتن» باقاعده است: du lernst.

تغییر واکه‌ی a به ä

در فعل‌هایی مانند fahren یعنی «با وسیله رفتن» و schlafen یعنی «خوابیدن»، a در دو شخص یادشده به ä تبدیل می‌شود: du fährst و er schläft.

در laufen یعنی «دویدن»، ترکیب au به äu تبدیل می‌شود: du läufst. این تغییر هم فقط برای du و er / sie / es است.

به شکل‌های خاص halten یعنی «نگه داشتن» توجه کنید: du hältst و er hält، اما ihr haltet. همچنین شکل‌های du lässt و er lässt از فعل lassen یکسان‌اند. جدول، املای کامل این شکل‌ها را نشان می‌دهد.

دو فعل مهم: werden و wissen

فعل werden در کاربرد ساده‌ی این درس یعنی «شدن». برای نمونه، Es wird kalt. یعنی «هوا سرد می‌شود.» شکل‌های مهم آن du wirst، er wird و ihr werdet هستند. کاربرد آن برای ساخت زمان آینده در سطح بعدی مطرح می‌شود.

فعل wissen یعنی «دانستنِ یک اطلاعات یا پاسخ». در هر سه شخص مفرد، ریشه‌ی آن تغییر می‌کند: ich weiß، du weißt و er weiß. دقت کنید که شکل اول‌شخص و سوم‌شخص مفرد یکسان است.

روش تمرین

هر فعل را با ۳ شکل ich، du و er تمرین کنید، سپس شکل‌های جمع را از جدول بخوانید. این کار کمک می‌کند تغییر ریشه را با پسوند شخص اشتباه نگیرید.

جای فعل در جمله‌ی خبری تغییر نمی‌کند: فعل صرف‌شده در جایگاه دوم می‌آید. مثلاً Heute fährt er nach Hause. یعنی «امروز او با وسیله به خانه می‌رود.»

جدول

فعل و معنی	من	تو	او یا آن	ما	شما، جمع دوستانه	آن‌ها	شما، محترمانه
sprechen؛ «صحبت کردن»	ich spreche	du sprichst	er / sie / es spricht	wir sprechen	ihr sprecht	sie sprechen	Sie sprechen
geben؛ «دادن»	ich gebe	du gibst	er / sie / es gibt	wir geben	ihr gebt	sie geben	Sie geben
helfen؛ «کمک کردن»	ich helfe	du hilfst	er / sie / es hilft	wir helfen	ihr helft	sie helfen	Sie helfen
treffen؛ «ملاقات کردن»	ich treffe	du triffst	er / sie / es trifft	wir treffen	ihr trefft	sie treffen	Sie treffen
essen؛ «خوردن»	ich esse	du isst	er / sie / es isst	wir essen	ihr esst	sie essen	Sie essen
nehmen؛ «گرفتن»	ich nehme	du nimmst	er / sie / es nimmt	wir nehmen	ihr nehmt	sie nehmen	Sie nehmen
lesen؛ «خواندن»	ich lese	du liest	er / sie / es liest	wir lesen	ihr lest	sie lesen	Sie lesen
sehen؛ «دیدن»	ich sehe	du siehst	er / sie / es sieht	wir sehen	ihr seht	sie sehen	Sie sehen
fahren؛ «با وسیله رفتن»	ich fahre	du fährst	er / sie / es fährt	wir fahren	ihr fahrt	sie fahren	Sie fahren
schlafen؛ «خوابیدن»	ich schlafe	du schläfst	er / sie / es schläft	wir schlafen	ihr schlaft	sie schlafen	Sie schlafen
tragen؛ «حمل کردن»	ich trage	du trägst	er / sie / es trägt	wir tragen	ihr tragt	sie tragen	Sie tragen
waschen؛ «شستن»	ich wasche	du wäschst	er / sie / es wäscht	wir waschen	ihr wascht	sie waschen	Sie waschen
halten؛ «نگه داشتن»	ich halte	du hältst	er / sie / es hält	wir halten	ihr haltet	sie halten	Sie halten
lassen؛ «گذاشتن»	ich lasse	du lässt	er / sie / es lässt	wir lassen	ihr lasst	sie lassen	Sie lassen
laufen؛ «دویدن»	ich laufe	du läufst	er / sie / es läuft	wir laufen	ihr lauft	sie laufen	Sie laufen
werden؛ «شدن»	ich werde	du wirst	er / sie / es wird	wir werden	ihr werdet	sie werden	Sie werden
wissen؛ «دانستن»	ich weiß	du weißt	er / sie / es weiß	wir wissen	ihr wisst	sie wissen	Sie wissen

مثال‌ها

Ich spreche Deutsch.

من آلمانی صحبت می‌کنم.

با ich واکه‌ی ریشه تغییر نمی‌کند.

Du sprichst sehr gut.

تو خیلی خوب صحبت می‌کنی.

با du، واکه‌ی e به i تبدیل شده است.

Er nimmt den Bus.

او با اتوبوس می‌رود.

شکل سوم‌شخص مفرد nehmen، nimmt است.

Du liest ein Buch.

تو یک کتاب می‌خوانی.

در liest، واکه‌ی e به ie تغییر کرده است.

Sie sieht das Kind.

او کودک را می‌بیند.

اینجا sie مفرد است؛ فعل آن sieht می‌شود.

Du fährst nach Hause.

تو با وسیله به خانه می‌روی.

در fährst، واکه‌ی a به ä تبدیل شده است.

Mein Kind wird müde.

فرزندم خسته می‌شود.

برای یک کودک، شکل سوم‌شخص مفرد wird را به کار می‌بریم.

Wir wissen das nicht.

ما این را نمی‌دانیم.

با wir شکل wissen می‌آید، نه weiß.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Du sprechst Deutsch. — درست: Du sprichst Deutsch. — با «تو»، واکه‌ی ریشه‌ی این فعل تغییر می‌کند.
اشتباه: Wir fähren nach Hause. — درست: Wir fahren nach Hause. — تغییر واکه‌ی این فعل برای «ما» رخ نمی‌دهد.
اشتباه: Er nehmt den Bus. — درست: Er nimmt den Bus. — شکل سوم‌شخص مفرد nehmen، nimmt است.
اشتباه: Du werdest müde. — درست: Du wirst müde. — شکل Präsens werden برای «تو»، wirst است.
اشتباه: Ich weiße das nicht. — درست: Ich weiß das nicht. — در اول‌شخص مفرد wissen، پسوند -e اضافه نمی‌شود.