پرسش‌های بله و خیر و پاسخ با ja، nein، doch

پرسش‌های بله و خیر معمولاً با فعل شروع می‌شوند و برای پاسخ به آن‌ها به کلمه‌ی پرسشی نیاز نداریم. در این درس یاد می‌گیرید چه زمانی از ja، nein و doch استفاده کنید، به‌ویژه وقتی خود پرسش منفی است.

پرسش بله و خیر چیست؟

پرسش Ja/Nein-Frage یعنی پرسشی که می‌توان به آن پاسخ مثبت یا منفی داد. مثلاً وقتی می‌خواهیم بدانیم کسی وقت دارد یا نه، می‌پرسیم: Hast du Zeit? یعنی «وقت داری؟». برخلاف پرسش‌هایی با wo یعنی «کجا»، این پرسش کلمه‌ی پرسشی ندارد.

در نوشتن، پایان پرسش علامت سؤال می‌گذاریم. در گفتار، آهنگ صدا در پایان این پرسش‌ها معمولاً بالا می‌رود.

فعل را اول بیاورید

در یک جمله‌ی خبری ساده، فعل صرف‌شده در جایگاه دوم است. برای ساخت پرسش بله و خیر، فعل صرف‌شده را به ابتدای جمله می‌بریم. فاعل، یعنی شخص یا چیزی که درباره‌اش صحبت می‌کنیم، معمولاً بلافاصله بعد از فعل می‌آید.

جمله‌ی خبری: Du wohnst hier. یعنی «تو اینجا زندگی می‌کنی.»
پرسش: Wohnst du hier? یعنی «آیا تو اینجا زندگی می‌کنی؟»

الگوی ساده این است: فعل صرف‌شده + فاعل + بقیه‌ی جمله + علامت سؤال. شکل فعل همچنان باید با فاعل هماهنگ باشد. برای خطاب محترمانه، Sie یعنی «شما» را با حرف بزرگ می‌نویسیم: Wohnen Sie hier? یعنی «آیا شما اینجا زندگی می‌کنید؟».

پاسخ به پرسش مثبت

اگر پرسش منفی نباشد، ja یعنی «بله» و nein یعنی «خیر». پاسخ کوتاه کافی است، اما می‌توانید بعد از آن یک جمله‌ی کامل هم بگویید.

Ja, ich habe Zeit. یعنی «بله، وقت دارم.»
Nein, ich habe keine Zeit. یعنی «خیر، وقت ندارم.»

در جمله‌ی کاملِ پاسخ، دوباره ترتیب جمله‌ی خبری را به کار می‌بریم؛ فعل پس از فاعل می‌آید. میان کلمه‌ی پاسخ و جمله‌ی بعد از آن معمولاً ویرگول می‌گذاریم.

پاسخ به پرسش منفی

پرسش می‌تواند با nicht یا شکل‌های kein منفی شود. این واژه‌ها برای منفی کردن جمله به کار می‌روند. مثلاً Kommst du nicht? یعنی «نمی‌آیی؟».

اگر می‌آیید، بگویید: Doch, ich komme. یعنی «چرا، می‌آیم.»
اگر نمی‌آیید، بگویید: Nein, ich komme nicht. یعنی «نه، نمی‌آیم.»

پس doch در این کاربرد، منفی بودن پرسش را رد می‌کند. nein پاسخ منفی می‌دهد و در این مثال با نیامدن سازگار است. پاسخ تنها با ja به پرسش منفی ممکن است مبهم باشد؛ برای روشن بودن، از doch یا nein همراه با جمله‌ی کامل استفاده کنید.

وقتی فعل دو بخش دارد

اگر فعل جداشدنی باشد، بخش صرف‌شده اول می‌آید و پیشوند در پایان می‌ماند: Kaufst du heute ein? یعنی «امروز خرید می‌کنی؟».

Modalverb (فعل وجهی)، مانند فعل بیان توانایی können. اگر چنین فعلی همراه فعل دیگری باشد، Modalverb صرف‌شده اول و Infinitiv (مصدر)، یعنی شکل پایه‌ی فعل دیگر، آخر می‌آید: Kannst du heute kommen? یعنی «امروز می‌توانی بیایی؟». در هر دو ساخت، پاسخ مثبت با ja و پاسخ منفی با nein ممکن است.

جدول

کاربرد	پرسش	پاسخ مثبت	پاسخ منفی
من؛ پرسش درباره‌ی خود	Bin ich hier richtig?	Ja, du bist hier richtig.	Nein, du bist hier nicht richtig.
تو؛ خطاب دوستانه	Hast du Zeit?	Ja, ich habe Zeit.	Nein, ich habe keine Zeit.
او؛ مذکر	Kommt er heute?	Ja, er kommt heute.	Nein, er kommt heute nicht.
او؛ مؤنث	Arbeitet sie heute?	Ja, sie arbeitet heute.	Nein, sie arbeitet heute nicht.
آن؛ خنثی، مثلاً کودک	Schläft es?	Ja, es schläft.	Nein, es schläft nicht.
ما	Haben wir Zeit?	Ja, wir haben Zeit.	Nein, wir haben keine Zeit.
شما؛ جمع دوستانه	Kommt ihr heute?	Ja, wir kommen heute.	Nein, wir kommen heute nicht.
آن‌ها	Wohnen sie hier?	Ja, sie wohnen hier.	Nein, sie wohnen hier nicht.
شما؛ خطاب محترمانه	Haben Sie Zeit?	Ja, ich habe Zeit.	Nein, ich habe keine Zeit.
پرسش منفی با «نه»	Kommst du nicht?	Doch, ich komme.	Nein, ich komme nicht.
پرسش منفی درباره‌ی نداشتن	Hast du kein Auto?	Doch, ich habe ein Auto.	Nein, ich habe kein Auto.
فعل جداشدنی	Kaufst du heute ein?	Ja, ich kaufe heute ein.	Nein, ich kaufe heute nicht ein.
Modalverb و Infinitiv	Kannst du kommen?	Ja, ich kann kommen.	Nein, ich kann nicht kommen.

مثال‌ها

Bist du müde? – Ja.

خسته‌ای؟ — بله.

فعل bist در ابتدای پرسش آمده است.

Ist das dein Buch? – Nein.

این کتاب توست؟ — خیر.

برای پاسخ منفی به پرسش مثبت، nein کافی است.

Haben Sie Zeit? – Ja, ich habe Zeit.

وقت دارید؟ — بله، وقت دارم.

Sie خطاب محترمانه است؛ پاسخ کامل ترتیب خبری دارد.

Kommt ihr heute? – Nein, wir kommen nicht.

شما امروز می‌آیید؟ — نه، ما نمی‌آییم.

به پرسش با ihr، از طرف گروه با wir پاسخ می‌دهیم.

Kaufst du heute ein? – Ja.

امروز خرید می‌کنی؟ — بله.

پیشوند ein از فعل جدا شده و در پایان آمده است.

Kannst du heute kommen? – Nein.

امروز می‌توانی بیایی؟ — خیر.

فعل صرف‌شده‌ی kannst اول و Infinitiv kommen آخر است.

Kommst du nicht? – Doch, ich komme.

نمی‌آیی؟ — چرا، می‌آیم.

doch برداشت منفیِ پرسش را رد می‌کند.

Hast du kein Auto? – Nein, ich habe kein Auto.

ماشین نداری؟ — نه، ماشین ندارم.

پس از پرسش منفی، nein در اینجا نداشتن ماشین را تأیید می‌کند.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Bist müde du? — درست: Bist du müde? — در این پرسش ساده، فاعل را بلافاصله پس از فعل بیاورید.
اشتباه: Hast Sie Zeit? — درست: Haben Sie Zeit? — شکل فعل باید با خطاب محترمانه هماهنگ باشد.
اشتباه: Kannst du kommst? — درست: Kannst du kommen? — فعل دوم پس از Modalverb باید به شکل Infinitiv باشد.
اشتباه: Hast du kein ein Auto? — درست: Hast du kein Auto? — برای منفی کردن این گروه اسمی، kein جای ein را می‌گیرد؛ هر دو را کنار هم نمی‌آوریم.