جمله‌های شرطی با wenn، falls و sonst

جمله‌های شرطی نشان می‌دهند که انجام یک کار یا رخ‌دادن یک نتیجه به چه شرطی وابسته است. با wenn و falls شرط را بیان می‌کنیم؛ با sonst می‌گوییم اگر شرط رعایت نشود، چه اتفاقی می‌افتد.

شرط و نتیجه را تشخیص بدهید

Konditionalsatz یعنی «جمله‌ی شرطی»: بخشی از جمله که مشخص می‌کند نتیجه در چه شرایطی رخ می‌دهد. این بخش معمولاً با wenn به معنی «اگر» یا falls به معنی «در صورتی که» شروع می‌شود. بخش دیگر، نتیجه، تصمیم یا درخواست وابسته به آن شرط را بیان می‌کند.

Wenn ich heute Zeit habe, helfe ich dir beim Umzug.

«اگر امروز وقت داشته باشم، در اسباب‌کشی به تو کمک می‌کنم.»

در این جمله، داشتن وقت شرط است و کمک‌کردن نتیجه‌ی آن. جمله‌ی شرطی لزوماً به معنای تردید زیاد نیست؛ می‌تواند درباره‌ی یک امکان واقعی، یک تصمیم یا یک قاعده‌ی عمومی باشد.

با wenn و falls فعل به آخر می‌رود

Nebensatz (جمله‌ی وابسته)؛ بخشی که از نظر ساختاری به جمله‌ی دیگری وابسته است. wenn و falls Nebensatz می‌سازند. بنابراین فعل صرف‌شده، یعنی فعلی که با فاعل هماهنگ شده است، در پایان این بخش قرار می‌گیرد. میان دو بخش جمله همیشه ویرگول می‌آید.

Ich rufe dich an, falls ich morgen später komme.

«اگر فردا دیرتر بیایم، به تو زنگ می‌زنم.»

این قاعده با ساختاری که برای weil به معنی «چون» می‌شناسید، یکسان است. اگر Modalverb (فعل وجهی) مانند können به معنی «توانستن» داشته باشیم، Infinitiv (مصدر) قبل از فعل صرف‌شده می‌آید: wenn du kommen kannst یعنی «اگر بتوانی بیایی». در Perfekt (گذشته‌ی نقلی) نیز Hilfsverb (فعل کمکی) در پایان است: wenn du die Rechnung bezahlt hast یعنی «اگر صورت‌حساب را پرداخت کرده باشی».

هر دو ترتیب جمله درست است

می‌توانید ابتدا Hauptsatz (جمله‌ی اصلی) و سپس شرط را بیاورید، یا شرط را در ابتدای کل جمله قرار دهید. انتخاب ترتیب معمولاً به این بستگی دارد که می‌خواهید اول روی شرط تأکید کنید یا روی نتیجه.

شرط در پایان: Wir fahren morgen los, wenn das Auto wieder funktioniert. یعنی «اگر ماشین دوباره کار کند، فردا راه می‌افتیم.»
شرط در ابتدا: Wenn das Auto wieder funktioniert, fahren wir morgen los. یعنی «اگر ماشین دوباره کار کند، فردا راه می‌افتیم.»

وقتی جمله‌ی شرطی اول می‌آید، تمام آن جایگاه نخست را اشغال می‌کند. پس بعد از ویرگول، فعل Hauptsatz و سپس فاعل می‌آید. می‌توان پیش از این فعل، dann به معنی «آن‌وقت» گذاشت: Wenn du Zeit hast, dann komm bitte kurz vorbei. یعنی «اگر وقت داری، لطفاً سری بزن.» این واژه اختیاری است.

تفاوت wenn و falls

برای شرط‌های عادی، wenn انتخاب رایج و خنثی است. falls بیشتر نشان می‌دهد که گوینده وقوع شرط را قطعی نمی‌داند و برای یک احتمال برنامه دارد. بااین‌حال، این تفاوت یک مرز مطلق نیست و در بسیاری از جمله‌ها هر دو ممکن‌اند.

Falls die Praxis geschlossen ist, rufen Sie bitte morgen an.

«در صورتی که مطب بسته باشد، لطفاً فردا تماس بگیرید.»

نکته‌ی مهم این است که wenn کاربرد زمانی هم دارد و می‌تواند «وقتی که» معنی بدهد. مثلاً در شرح عادت‌ها، زمان و شرط ممکن است به هم نزدیک شوند. falls چنین کاربرد زمانی‌ای ندارد و مشخصاً شرط احتمالی را بیان می‌کند. برای یک رویداد زمانیِ یک‌باره در گذشته معمولاً از als به معنی «وقتی که» استفاده می‌کنیم، نه از wenn.

با sonst پیامدِ رعایت‌نکردن شرط را بگویید

sonst در این کاربرد یعنی «وگرنه». این واژه Nebensatz نمی‌سازد؛ جمله‌ی پس از آن ساختار Hauptsatz دارد. اگر sonst اول آن جمله باشد، فعل صرف‌شده بلافاصله پس از آن می‌آید.

Nimm bitte deinen Schlüssel mit, sonst kommst du nicht hinein.

«لطفاً کلیدت را همراهت ببر، وگرنه نمی‌توانی وارد شوی.»

منظور این است: اگر کلیدت را همراهت نبری، نمی‌توانی وارد شوی. پس هنگام تبدیل ساختار به جمله‌ای با wenn باید منفی یا مثبت‌بودن شرط را دقیق بررسی کنید. به‌جای ویرگول می‌توان دو جمله را با نقطه جدا کرد. همچنین sonst همیشه اول نیست؛ Du kommst sonst nicht hinein. یعنی «وگرنه نمی‌توانی وارد شوی.»

زمان فعل و نوع نتیجه

برای شرط‌های واقعیِ حال یا آینده معمولاً Präsens (زمان حال) کافی است؛ لازم نیست فقط به دلیل معنای آینده از فعل آینده‌ساز استفاده کنید. واژه‌هایی مانند morgen به معنی «فردا» زمان را روشن می‌کنند. نتیجه می‌تواند خبر، درخواست، پرسش یا جمله‌ای با Modalverb باشد.

شرط آینده با Präsens: Wenn es morgen regnet, bleiben wir mit den Kindern zu Hause. یعنی «اگر فردا باران ببارد، با بچه‌ها در خانه می‌مانیم.»
درخواست: Falls du Hilfe brauchst, ruf mich bitte sofort an. یعنی «اگر به کمک نیاز داری، لطفاً فوراً به من زنگ بزن.»

این ساختارها خودبه‌خود فرض غیرواقعی نمی‌سازند. برای بیان موقعیت‌های خلاف واقع، علاوه بر رابط شرطی، شکل فعل نیز تغییر می‌کند؛ این موضوع به ساختارهای پیشرفته‌تر فرضی مربوط است.

جدول

ساختار یا کاربرد	الگوی آلمانی	نکته‌ی اصلی
شرط با «اگر»	wenn + Subjekt + … + Verb	فعل صرف‌شده در پایان شرط است.
شرط با «در صورتی که»	falls + Subjekt + … + Verb	معمولاً احتمال وقوع شرط برجسته‌تر است.
شرط پس از Hauptsatz	Ich komme mit, wenn ich Zeit habe.	پیش از جمله‌ی شرطی ویرگول می‌آید.
شرط پیش از Hauptsatz	Wenn ich Zeit habe, komme ich mit.	پس از ویرگول، فعل اصلی پیش از فاعل می‌آید.
نتیجه با «آن‌وقت»	Wenn ich Zeit habe, dann komme ich mit.	آوردن واژه‌ی «آن‌وقت» اختیاری است.
Modalverb در شرط	wenn du morgen kommen kannst	Infinitiv پیش از Modalverb صرف‌شده می‌آید.
Perfekt در شرط	wenn du die Rechnung bezahlt hast	Partizip II (شکل سوم فعل) پیش از Hilfsverb می‌آید.
آینده با Präsens	Falls es morgen regnet, bleiben wir zu Hause.	برای اشاره به آینده، Präsens معمولاً کافی است.
نتیجه‌ی امری	Falls du Hilfe brauchst, ruf mich an.	نتیجه می‌تواند درخواست یا دستور باشد.
نتیجه‌ی پرسشی	Hilfst du mir, wenn du Zeit hast?	پرسشی‌بودن Hauptsatz، جای فعل شرط را تغییر نمی‌دهد.
«وگرنه» در آغاز جمله	Beeil dich, sonst verpasst du den Bus.	جمله‌ی دوم اصلی است؛ فعل بلافاصله پس از رابط می‌آید.
«وگرنه» در میانه‌ی جمله	Beeil dich. Du verpasst sonst den Bus.	فعل جایگاه دوم Hauptsatz را حفظ می‌کند.
بازنویسی معنای «وگرنه»	Wenn du dich nicht beeilst, verpasst du den Bus.	شرطِ ضمنی را با توجه به معنای جمله منفی یا مثبت کنید.

مثال‌ها

Wenn ich Zeit habe, koche ich heute für uns.

اگر وقت داشته باشم، امروز برایمان غذا می‌پزم.

بعد از شرطِ آغازین، فعل koche پیش از فاعل می‌آید.

Wir nehmen den Bus, wenn unser Auto nicht funktioniert.

اگر ماشینمان کار نکند، با اتوبوس می‌رویم.

در بخش آغازشده با wenn، فعل در پایان است.

Falls du morgen frei hast, können wir zusammen einkaufen.

اگر فردا تعطیل باشی، می‌توانیم با هم خرید کنیم.

falls شرطی را بیان می‌کند که وقوعش قطعی نیست.

Falls Sie Fragen haben, schreiben Sie uns bitte eine E-Mail.

در صورتی که سؤالی دارید، لطفاً برای ما ایمیل بنویسید.

نتیجه‌ی شرط می‌تواند یک درخواست محترمانه باشد.

Wenn du morgen nicht arbeiten musst, komm bitte mit.

اگر فردا مجبور نیستی کار کنی، لطفاً همراه ما بیا.

در شرط، Infinitiv arbeiten پیش از فعل صرف‌شده‌ی musst قرار دارد.

Beeil dich bitte, sonst verpassen wir den letzten Bus.

لطفاً عجله کن، وگرنه آخرین اتوبوس را از دست می‌دهیم.

پس از sonst در ابتدای جمله، فعل verpassen می‌آید.

Wenn du das Formular ausgefüllt hast, kannst du es abgeben.

اگر فرم را پر کرده باشی، می‌توانی آن را تحویل بدهی.

در شرطِ Perfekt، Hilfsverb hast در پایان قرار می‌گیرد.

Können Sie mich informieren, falls sich der Termin noch ändert?

اگر زمان قرار باز هم تغییر کند، می‌توانید به من اطلاع بدهید؟

Hauptsatz پرسشی است، اما در شرطِ دارای falls فعل همچنان آخر می‌آید.

اشتباه‌های رایج

اشتباه: Wenn ich habe Zeit, komme ich mit. — درست: Wenn ich Zeit habe, komme ich mit. — در جمله‌ی شرطی، فعل صرف‌شده باید در پایان باشد.
اشتباه: Falls es regnet, wir bleiben zu Hause. — درست: Falls es regnet, bleiben wir zu Hause. — وقتی شرط اول می‌آید، بعد از ویرگول فعل Hauptsatz پیش از فاعل قرار می‌گیرد.
اشتباه: Beeil dich, sonst wir verpassen den Bus. — درست: Beeil dich, sonst verpassen wir den Bus. — اگر sonst ابتدای جمله‌ی دوم باشد، فعل بلافاصله پس از آن می‌آید.
اشتباه: Wenn du kannst morgen kommen, ruf mich an. — درست: Wenn du morgen kommen kannst, ruf mich an. — در شرطِ دارای Modalverb، Infinitiv قبل از فعل صرف‌شده می‌آید.