ساخت‌های مصدری: هدف، حذف و جایگزینی

ساخت مصدری چگونه کار می‌کند؟

Infinitiv شکل پایه‌ی فعل است؛ مانند beantragen به معنی «درخواست کردن». در Infinitivkonstruktion، یعنی ساخت مصدری، فعل صرف نمی‌شود و معمولاً همراه با zu در پایان گروه می‌آید. این گروه فاعلِ آشکار و مستقلی ندارد؛ انجام‌دهنده را از Hauptsatz (جمله‌ی اصلی) یا موقعیت می‌فهمیم.

برای ساخت‌های این درس، ابتدا رابطه‌ی معنایی را تشخیص دهید: هدف، انجام نشدن یک کار، جایگزینی یا ارزیابی. سپس بررسی کنید چه کسی کارِ Infinitiv را انجام می‌دهد. یکسان بودن زمان دو کار شرط نیست؛ مهم‌تر، رابطه‌ی معنایی و روشن بودن انجام‌دهنده است.

بیان هدف با um … zu

این ساخت پاسخ «برای چه هدفی؟» را می‌دهد و معمولاً به اقدامی آگاهانه مربوط است. در جمله‌های معلوم، انجام‌دهنده‌ی فعل اصلی و Infinitiv معمولاً یکی است. برای نمونه، کسی زودتر راه می‌افتد تا به قرار برسد؛ هر دو کار را همان شخص انجام می‌دهد.

وقتی دو فاعل متفاوت دارید، معمولاً به damit نیاز دارید. این واژه یک Nebensatz (جمله‌ی وابسته) می‌سازد که فعل صرف‌شده‌اش در پایان می‌آید:

Ich schicke dir den Link, damit du das Formular online ausfüllen kannst.

«پیوند را برایت می‌فرستم تا بتوانی فرم را آنلاین پر کنی.»

وجود Modalverb (فعل وجهی) ضروری نیست: خودِ um … zu هدف را می‌رساند؛ برای بیان ساده‌ی هدف، اضافه کردن wollen معمولاً لازم نیست.

انجام نشدن کار با ohne … zu

این ساخت می‌گوید کاری انجام می‌شود، بی‌آنکه کار دیگری همراه آن انجام شود. برخلاف بیان هدف، لزوماً درباره‌ی قصد و برنامه نیست؛ ممکن است فقط وضعیت را توصیف کند.

برای رساندن معنی «بدون اینکه»، خودِ ohne کافی است. اگر منظورتان صرفاً انجام ندادن همان کار است، nicht اضافه نکنید؛ این کار ممکن است معنی را برعکس کند.

اگر انجام‌دهنده متفاوت باشد، از ohne dass استفاده کنید:

Die Verwaltung änderte den Termin, ohne dass die Bewohner davon wussten.

«مدیریت ساختمان زمان قرار را تغییر داد، بدون اینکه ساکنان از آن خبر داشته باشند.»

جایگزینی با statt … zu و anstatt … zu

این دو صورت در کاربرد موردنظر تقریباً هم‌معنی‌اند: کاری که در گروه مصدری آمده انجام نمی‌شود و به‌جای آن، کارِ Hauptsatz انجام می‌شود. این تفاوت با ohne … zu مهم است: آن ساخت فقط نبودن یک کار همراه را بیان می‌کند؛ اینجا دو گزینه در برابر هم قرار می‌گیرند.

در جمله‌های معلوم، معمولاً انجام‌دهنده یکی است. با فاعل متفاوت از statt dass یا anstatt dass استفاده کنید:

Statt dass der Hausmeister uns hilft, müssen wir die Reparatur selbst organisieren.

«به‌جای اینکه سرایدار به ما کمک کند، باید خودمان ترتیب تعمیر را بدهیم.»

Infinitiv پس از صفت‌ها

همه‌ی صفت‌ها آزادانه با Infinitiv نمی‌آیند؛ ترکیب را همراه با صفت یاد بگیرید. دو الگوی مهم وجود دارد:

• ارزیابی یک کار: Es ist wichtig, … zu … یعنی «مهم است که…». صفت‌هایی مانند schwierig، leicht، möglich، notwendig و sinnvoll نیز در این الگو رایج‌اند.
• توصیف شخص: bereit sein, … zu … یعنی «آماده بودن برای انجام کاری». ترکیب‌های fähig sein، entschlossen sein و froh sein نیز کاربرد دارند؛ فاعل معمولاً انجام‌دهنده یا تجربه‌کننده‌ی Infinitiv است.

در الگوی ارزیابی، انجام‌دهنده می‌تواند عمومی باشد یا از بافت مشخص شود. عبارت für mich نیز دیدگاه یا شخص مرتبط را روشن می‌کند. ضمیر es نقش جای‌نگهدار دارد؛ اگر گروه مصدری را اول بیاورید، حذف می‌شود:

Alle Unterlagen rechtzeitig einzureichen, ist für die meisten Bewerber sehr wichtig.

«تحویل دادن به‌موقع همه‌ی مدارک برای بیشتر متقاضیان بسیار مهم است.»

جایگاه zu و شکل‌های Infinitiv

• فعل ساده یا جدانشدنی: zu prüfen و zu bezahlen.
• فعل جداشدنی: zu بین پیشوند و بخش اصلی قرار می‌گیرد؛ مانند auszufüllen و mitzubringen.
• با Modalverb، zu پیش از Infinitiv Modalverb می‌آید: helfen zu können.
• Infinitiv کامل، برای نشان دادن کاری پیش‌تر انجام‌شده: abgeschickt zu haben یا angekommen zu sein. انتخاب Hilfsverb (فعل کمکی) مانند Perfekt (گذشته‌ی نقلی) است.
• Infinitiv Vorgangspassiv (مجهول فرایندی): informiert zu werden، یعنی «مطلع شدن» توسط دیگران.

شکل کامل را بیشتر پس از صفت‌های احساسی و با ohne می‌بینید. هدف با um … zu معمولاً به کاری اشاره دارد که هنوز قرار است محقق شود.

ویرگول و کاربرد طبیعی

گروه‌های مصدری این درس را با ویرگول از Hauptsatz جدا کنید. اگر گروه در میان جمله قرار بگیرد، دو طرف آن ویرگول می‌آید. گروه می‌تواند پیش یا پس از Hauptsatz باشد؛ اگر اول بیاید، فعل صرف‌شده‌ی Hauptsatz بلافاصله پس از ویرگول قرار می‌گیرد.

این ساخت‌ها هم در گفتار و هم در نوشتار طبیعی‌اند. در نوشتار، به فشرده‌تر شدن متن کمک می‌کنند؛ در گفتار، اگر گروه بسیار طولانی شود، Nebensatz گاهی روشن‌تر است. اما فقط برای تنوع ظاهری ساخت را عوض نکنید: تفاوت فاعل و معنی باید حفظ شود.

جدول

مثال‌ها

Ich fahre heute etwas früher los, um pünktlich beim Arzt zu sein.

امروز کمی زودتر راه می‌افتم تا به‌موقع به مطب پزشک برسم.

در um … zu، هدفِ زودتر راه افتادن بیان می‌شود.

Meine Kollegin verließ gestern das Büro, ohne ihren Computer vorher auszuschalten.

همکارم دیروز دفتر را ترک کرد، بدون اینکه پیش از آن رایانه‌اش را خاموش کند.

در فعل جداشدنی ausschalten، صورت Infinitiv با zu به شکل auszuschalten است.

Statt lange auf den Bus zu warten, gehen wir heute zu Fuß.

به‌جای اینکه مدت زیادی منتظر اتوبوس بمانیم، امروز پیاده می‌رویم.

پس از گروه آغازین Statt … zu، فعل صرف‌شده‌ی Hauptsatz می‌آید.

Es ist sinnvoll, vor der Wohnungsbesichtigung eine Liste mit Fragen vorzubereiten.

منطقی است که پیش از بازدید خانه، فهرستی از پرسش‌ها آماده کنیم.

در الگوی Es ist sinnvoll، خودِ کار ارزیابی می‌شود و انجام‌دهنده از موقعیت برداشت می‌شود.

Nach dem Gespräch bin ich bereit, die zusätzliche Aufgabe im Team zu übernehmen.

پس از گفت‌وگو آماده‌ام مسئولیت کار اضافی را در گروه بر عهده بگیرم.

در ترکیب bereit sein، فاعل Hauptsatz همان کسی است که کار را انجام می‌دهد.

Ich bin froh, den Antrag noch vor Ablauf der Frist abgeschickt zu haben.

خوشحالم که درخواست را پیش از پایان مهلت فرستاده‌ام.

Infinitiv کامل abgeschickt zu haben نشان می‌دهد فرستادن درخواست پیش از احساس فعلی انجام شده است.

Um unsere Nachbarn bei einem Notfall besser unterstützen zu können, besuchen wir einen Erste-Hilfe-Kurs.

برای اینکه بتوانیم در شرایط اضطراری بهتر به همسایه‌هایمان کمک کنیم، در دوره‌ی کمک‌های اولیه شرکت می‌کنیم.

با Modalverb، ترتیب پایانی unterstützen zu können است.

Es ist unangenehm, über eine Änderung des Dienstplans erst im letzten Moment informiert zu werden.

ناخوشایند است که تازه در آخرین لحظه از تغییر برنامه‌ی شیفت‌ها مطلع شویم.

در Infinitiv Passiv (ساخت مجهول) informiert zu werden، دریافت‌کننده‌ی اطلاع مهم است، نه شخص اطلاع‌دهنده.

اشتباه‌های رایج

• اشتباه: Ich schicke dir die Adresse, um du das Büro leichter zu finden. — درست: Ich schicke dir die Adresse, damit du das Büro leichter findest. — با دو فاعل متفاوت، Nebensatz با فعل صرف‌شده لازم است.
• اشتباه: Ich habe vergessen, das ausgefüllte Formular heute zu mitbringen. — درست: Ich habe vergessen, das ausgefüllte Formular heute mitzubringen. — در فعل جداشدنی، zu میان پیشوند و بخش اصلی می‌آید.
• اشتباه: Es ist wichtig, reichen Sie alle Unterlagen vor dem Termin ein. — درست: Es ist wichtig, alle Unterlagen vor dem Termin einzureichen. — پس از صفت در این الگو، گروه مصدری می‌آید، نه جمله‌ی امری.
• اشتباه: Um meiner Kollegin besser zu können helfen, besuche ich einen Sprachkurs. — درست: Um meiner Kollegin besser helfen zu können, besuche ich einen Sprachkurs. — فعل اصلی پیش از zu können قرار می‌گیرد.
• اشتباه: Statt heute auf den Bus zu warten, wir gehen zu Fuß. — درست: Statt heute auf den Bus zu warten, gehen wir zu Fuß. — گروه مصدری جایگاه نخست را گرفته است؛ فعل صرف‌شده پس از ویرگول می‌آید.

مبحث‌های مرتبط

• Infinitiv با zu در آلمانی
• بیان هدف با damit و um … zu
• جمله‌های بیان روش و نبودِ همراهی در آلمانی
• کوتاه‌سازی Nebensätze با وجه وصفی و Infinitiv