قیدهای جمله و نگرش گوینده

قید جمله چه چیزی را تغییر می‌دهد؟

قید جمله معمولاً درباره‌ی کل محتوای جمله نظر می‌دهد، نه فقط درباره‌ی شیوه‌ی انجام یک کار. در Die Mitarbeiterin antwortet freundlich.، «کارمند با خوش‌رویی پاسخ می‌دهد»، واژه‌ی freundlich چگونگی پاسخ‌دادن را توصیف می‌کند. اما در Die Mitarbeiterin antwortet hoffentlich.، «امیدوارم کارمند پاسخ بدهد»، گوینده امید خود را به رخ‌دادن پاسخ بیان می‌کند.

این قیدها صرف نمی‌شوند؛ با تغییر شخص، زمان، جنس اسم یا مفرد و جمع، شکلشان ثابت می‌ماند. انتخاب آن‌ها بیشتر به منظور گوینده مربوط است تا ساخت دستوری فعل.

ارزیابی عاطفی: تأسف، خوشحالی و غافلگیری

با leider یعنی «متأسفانه»، خبر را نامطلوب معرفی می‌کنیم. این واژه به‌خودی‌خود نشانه‌ی تردید نیست: ممکن است از خبر کاملاً مطمئن باشیم و فقط از آن ناراحت باشیم. در مکاتبات کاری، برای اعلام محدودیت یا پاسخ منفی هم بسیار رایج است، اما جای عذرخواهی صریح را در همه‌ی موقعیت‌ها نمی‌گیرد.

• glücklicherweise یعنی «خوشبختانه» و معمولاً بر نتیجه‌ی مطلوب تأکید دارد.
• erfreulicherweise یعنی «مایه‌ی خوشحالی است که» و در نوشتار رسمی‌تر رایج است.
• bedauerlicherweise یعنی «متأسفانه» و معمولاً رسمی‌تر از leider است.
• überraschenderweise یعنی «برخلاف انتظار»؛ نتیجه می‌تواند خوب یا بد باشد.

امید با احتمال یکی نیست

hoffentlich یعنی «امیدوارم» و مطلوب‌بودن یک وضعیت را نشان می‌دهد، نه احتمال بالای آن را. در مقابل، vermutlich یعنی «احتمالاً» و برآورد گوینده از واقعیت است. ممکن است چیزی را محتمل بدانیم، اما اصلاً خواهان آن نباشیم.

Hoffentlich kommt der Bus bald, denn ich habe einen wichtigen Arzttermin. «امیدوارم اتوبوس زود برسد، چون وقت مهمی برای مراجعه به پزشک دارم.»

اینجا آرزو بیان می‌شود. اگر hoffentlich را با vermutlich عوض کنیم، جمله به پیش‌بینی تبدیل می‌شود. برای امید به رخ‌ندادن چیزی، hoffentlich nicht به کار می‌رود. این ساخت را با Ich hoffe, dass … یعنی «امیدوارم که…» اشتباه نگیرید؛ ساخت دوم فعل و Nebensatz (جمله‌ی وابسته) دارد.

احتمال، شواهد و گفته‌ی دیگران

möglicherweise یعنی «ممکن است» و یک امکان را مطرح می‌کند. wahrscheinlich و vermutlich هر دو غالباً «احتمالاً» ترجمه می‌شوند و کاربردشان هم‌پوشانی زیادی دارد. برای این واژه‌ها درصد ثابت تعیین نکنید؛ بافت و لحن مهم‌اند.

offenbar یعنی «ظاهراً» و معمولاً نشان می‌دهد نشانه‌ها یا اطلاعات موجود به نتیجه‌ای اشاره می‌کنند. تفاوت مهم آن با vermutlich صرفاً درجه‌ی اطمینان نیست، بلکه مبنای نتیجه‌گیری است. anscheinend نیز اغلب همین کاربرد را دارد. offensichtlich معمولاً روشن‌بودن شواهد را برجسته‌تر می‌کند.

angeblich یعنی «بنا بر ادعا»؛ گوینده ادعای دیگری را نقل می‌کند، بدون آنکه لزوماً آن را تأیید کند. این واژه می‌تواند لحن تردید داشته باشد، اما به‌تنهایی به معنی «دروغ» نیست.

جایگاه در Hauptsatz (جمله‌ی اصلی) و وابسته

در Hauptsatz، قید جمله می‌تواند جایگاه اول را بگیرد. در این صورت، فعل صرف‌شده همچنان در جایگاه دوم است و فاعل معمولاً بعد از آن می‌آید. جایگاه دوم یعنی دومین جزء جمله، نه الزاماً دومین کلمه.

قید می‌تواند در Mittelfeld یعنی «بخش میانی جمله» هم قرار بگیرد؛ اغلب پس از فاعل و پیش از اطلاعات اصلی می‌آید. این جایگاه کاملاً ثابت نیست و به ضمیرها، تأکید و اطلاعات قبلی نیز بستگی دارد.

در Nebensatz، قید جمله قانون فعل پایانی را تغییر نمی‌دهد. مثلاً پس از weil یعنی «چون»، فعل صرف‌شده در پایان می‌ماند. پس از und یعنی «و»، قید می‌تواند آغاز بخش بعدی باشد؛ این Konjunktion (حرف ربط) خودش جایگاه اول جمله را اشغال نمی‌کند.

منفی‌سازی، نشانه‌گذاری و سبک

در ترکیب‌هایی مثل leider nicht و vermutlich nicht، معمولاً یک خبر منفی ارزیابی می‌شود: «متأسفانه چنین نیست» یا «احتمالاً چنین نیست». جای nicht یعنی «نه» را بر اساس بخشی انتخاب کنید که می‌خواهید منفی شود؛ صرف وجود قید جمله قانون تازه‌ای برای منفی‌سازی نمی‌سازد.

این قیدها در کاربرد عادی با ویرگول از جمله جدا نمی‌شوند. در گفتار، پاسخ کوتاه Hoffentlich! یعنی «امیدوارم!» یا Leider nicht. یعنی «متأسفانه نه.» طبیعی است، چون خبر از بافت معلوم است. در نوشتار رسمی، جمله‌ی کامل معمولاً روشن‌تر است. همچنین دو قید الزاماً متناقض نیستند: leider vermutlich می‌تواند هم تأسف و هم عدم قطعیت را برساند؛ بااین‌حال، انباشتن چند قید اغلب جمله را سنگین می‌کند.

جدول

مثال‌ها

Leider kann ich morgen nicht an der Besprechung im Büro teilnehmen.

متأسفانه نمی‌توانم فردا در جلسه‌ی دفتر شرکت کنم.

leider ارزیابی منفی گوینده را نشان می‌دهد و در جایگاه اول آمده است.

Hoffentlich finden wir bald eine bezahlbare Wohnung in der Nähe unserer Arbeitsstelle.

امیدوارم به‌زودی خانه‌ای با اجاره‌ی مناسب نزدیک محل کارمان پیدا کنیم.

hoffentlich بیانگر امید است، نه پیش‌بینی قطعی.

Die Reparatur dauert vermutlich länger, weil ein wichtiges Ersatzteil noch fehlt.

تعمیر احتمالاً بیشتر طول می‌کشد، چون هنوز یک قطعه‌ی یدکی مهم موجود نیست.

vermutlich در بخش میانی جمله، برآورد گوینده را بیان می‌کند.

Offenbar ist die Praxis heute geschlossen, denn am Eingang hängt ein entsprechender Hinweis.

ظاهراً مطب امروز تعطیل است، چون اطلاعیه‌ای با همین مضمون روی در ورودی نصب شده است.

اطلاعیه مبنای نتیجه‌گیری با offenbar است.

Glücklicherweise hatte die Sachbearbeiterin noch Zeit, meinen Antrag vor der Mittagspause zu prüfen.

خوشبختانه کارشناس مربوطه هنوز وقت داشت درخواست مرا پیش از استراحت ظهر بررسی کند.

glücklicherweise نتیجه را مطلوب معرفی می‌کند؛ فعل در جایگاه دوم است.

Ich nehme den früheren Zug, weil der spätere vermutlich nicht pünktlich ankommt.

من با قطار زودتر می‌روم، چون قطار بعدی احتمالاً به‌موقع نمی‌رسد.

در Nebensatz با weil، فعل ankommt با وجود قید همچنان پایانی است.

Angeblich wurde der Brief rechtzeitig verschickt, aber bei uns ist bisher nichts angekommen.

بنا بر ادعا، نامه به‌موقع ارسال شده است، اما تا این لحظه چیزی به دست ما نرسیده است.

angeblich ادعای دیگران را بدون تأیید قطعی گوینده منتقل می‌کند.

Die Unterlagen sind leider vermutlich nicht vollständig, deshalb prüfe ich die Liste noch einmal.

متأسفانه مدارک احتمالاً کامل نیستند؛ به همین دلیل فهرست را یک بار دیگر بررسی می‌کنم.

leider تأسف و vermutlich عدم قطعیت را بیان می‌کند؛ این دو نقش متفاوت دارند.

اشتباه‌های رایج

• اشتباه: Leider ich kann morgen nicht zur Arbeit kommen. — درست: Leider kann ich morgen nicht zur Arbeit kommen. — وقتی قید جایگاه اول را می‌گیرد، فعل صرف‌شده باید در جایگاه دوم باشد.
• اشتباه: Ich bleibe zu Hause, weil leider bin ich noch krank. — درست: Ich bleibe zu Hause, weil ich leider noch krank bin. — قید جمله جایگاه پایانی فعل را پس از weil تغییر نمی‌دهد.
• اشتباه: Ich bin hoffentlich, dass die Wohnung noch frei ist. — درست: Ich hoffe, dass die Wohnung noch frei ist. — hoffentlich صفتِ بیانگر حالت شخص نیست؛ برای «امیدوارم که» می‌توان از فعل hoffen و Nebensatz استفاده کرد.

مبحث‌های مرتبط

• جمله‌ی خبری و جایگاه دوم فعل
• جای فعل در Nebensatz
• Modalverben برای حدس و نقل ادعا
• پارتیکل‌های لحن در آلمانی: doch، mal، eben، halt، ja، schon